فلوپنتیکسول یک داروی ضدروانپریشی از دسته تیوگزانتین ها به حساب میآید. این دارو در درجه اول برای درمان بیماریهای روانی جدی مانند اسکیزوفرنی تجویز میگردد و شباهت ساختاری نزدیکی به فنوتیازینها دارد . نکته قابل توجه آن است که این دارو در ایالات متحده آمریکا تأییدیه سازمان غذا و دارو را دریافت نکرده، اما در بسیاری از کشورهای دیگر از جمله منطقه خاورمیانه و اروپا به طور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد. داروی فلوپنتیکسول با تأثیر بر تعادل مواد شیمیایی طبیعی در مغز، به بهبود تفکر، خلق و خو و رفتار بیماران کمک شایانی میکند. در ادامه این مقاله از وبلاگ مدی مدیا به بررسی کامل و دقیق این دارو می پردازیم.
اطلاعات دارویی فلوپنتیکسول (FLUPENTHIXOL)
نحوه اثرگذاری این دارو به طور کامل و صد در صد شناخته شده نیست، اما پژوهشها نشان میدهد که فلوپنتیکسول به عنوان یک آنتاگونیست قوی گیرندههای دوپامین به ویژه D1 و D2در سیستم عصبی مرکزی عمل میکند . با مسدود کردن این گیرندهها، دارو میتواند فعالیت بیش از حد دوپامین را که در بروز علائم اسکیزوفرنی نقش دارد، کاهش دهد. جالب است بدانید که در دوزهای پایین، این دارو با افزایش سطح سروتونین و نورآدرنالین در مغز، خاصیت بهبوددهنده خلق و خو نیز پیدا میکند .
اشکال دارویی: فلوپنتیکسول در دو شکل دارویی اصلی در دسترس بیماران قرار میگیرد تا بسته به شرایط و نیاز، پزشک مناسبترین نوع را تجویز نماید. شکل خوراکی آن به صورت قرص روکشدار با دوزهای متفاوت تولید میشود که بیمار باید به صورت روزانه و منظم مصرف کند . شکل تزریقی آن به صورت آمپول روغنی (دکانوات) با اثر طولانی مدت وجود دارد که توسط پزشک یا پرستار در عمق عضله تزریق میشود.
نامهای تجاری برای این دارو عبارتند از دپیکسول، فلوانکسول، سوئینتکسول، میتیکسول، آرویکسول، فلوکسینول دپوت و آتیکسول میباشد . در برخی موارد، این دارو به صورت ترکیبی با داروی دیگر برای درمان اختلالات خلقی و اضطراب یافت میشود.
نام ژنریک: FLUPENTHIXOL
موارد مصرف داروی فلوپنتیکسول
کاربرد اصلی و اولیه فلوپنتیکسول در حوزه روانپزشکی تعریف میشود. این دارو اساساً برای درمان نگهدارنده در بیماری اسکیزوفرنی و سایر روانپریشیها، به ویژه در مواردی که بیمار با علائمی مانند بیتفاوتی و انزوا مواجه میباشد، تجویز میگردد . توانایی این دارو در کاهش علائم منفی اسکیزوفرمی، آن را به گزینهای ارزشمند در این زمینه تبدیل کرده است. با مسدود کردن گیرندههای دوپامین، فلوپنتیکسول به کنترل توهم، هذیانگویی و رفتارهای آشفته که از نشانههای مثبت بیماری هستند، کمک شایانی مینماید.
نکته بسیار حائز اهمیت آن است که فلوپنتیکسول به هیچ وجه برای بیماران بیشفعال یا شیدا (مانیا) مناسب نیست و حتی میتواند در این افراد وضعیت را وخیمتر کند . دلیل این امر خاصیت افزایشدهندگی خلق و انرژی در دوزهای پایین که در افراد مستعد میتواند محرک بروز حملات شیدایی باشد . شکل تزریقی با اثر طولانی این دارو، انقلابی در درمان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی ایجاد کرده و این روش برای بیمارانی که در مصرف منظم قرصها همکاری لازم را ندارند یا سابقه عود مکرر بیماری دارند، یک راهکار ایدهآل محسوب میشود.
نحوه مصرف فلوپنتیکسول
نحوه مصرف این دارو کاملاً به شکل دارویی و تشخیص پزشک معالج وابسته است. برای قرص فلوپنتیکسول، دوز پیشنهادی معمولاً با مقدار کم شروع شده و به تدریج افزایش مییابد. دوز اولیه میتواند یک میلیگرم سه بار در روز باشد و پزشک هر دو یا سه روز یک بار آن را تنظیم میکند . دوز نگهدارنده معمول این دارو بین ۳ تا ۶ میلیگرم در روز میباشد که در دوزهای منقسم مصرف میشود . قرص را میتوان همراه با غذا یا با معده خالی مصرف کرد، اما مصرف آن با شیر یا غذا به کاهش عوارض گوارشی کمک مینماید . شروع اثر درمانی کامل چند هفته طول میکشد و قطع ناگهانی دارو میتواند منجر به بروز علائم ترک مانند تهوع و بیخوابی شود .
در مورد آمپول فلوپنتیکسول (دکانوات)، روش مصرف کاملاً متفاوت و تخصصی است. این دارو به صورت تزریق عمیق عضلانی در ناحیه گلوتئال (باسن) توسط پزشک یا پرستار تجویز میگردد . درمان معمولاً با یک دوز آزمایشی ۲۰ میلیگرم آغاز میشود تا تحمل بیمار و واکنش بدن او سنجیده شود. سپس پس از ۵ تا ۱۰ روز، دوز بعدی که معمولاً بین ۲۰ تا ۴۰ میلیگرم میباشد، تزریق میشود. فاصله تزریقات بعدی بسته به پاسخ بیمار به ۲ تا ۴ هفته یک بار تغییر میکند و دوز نهایی توسط پزشک تنظیم میشود . حداکثر دوز مجاز تزریقی ۴۰۰ میلیگرم در هفته است، اما دوز نگهدارنده معمول بین ۵۰ میلیگرم هر ۴ هفته تا ۳۰۰ میلیگرم هر ۲ هفته متغیر میباشد .
عوارض قرص فلوپنتیکسول
یکی از شایعترین و مهمترین دسته عوارض آن، علائم اکستراپیرامیدال (اختلالات حرکتی) نام دارد که شامل علائمی شبیه بیماری پارکینسون مانند سفتی عضلات، لرزش اندامها، کندی حرکات و راه رفتن با گامهای کشیده میباشد. همچنین ممکن است بیمار دچار دیستونی (انقباضات غیرارادی عضلات به ویژه در ناحیه گردن و چشم) یا آکاتیزیا (بیقراری شدید و نیاز مفرط به تکان خوردن) شود.
عوارض شایع
از دیگر عوارض نسبتاً شایع میتوان به خشکی دهان، یبوست، افزایش وزن، خستگی مفرط و احساس سرگیجه به خصوص هنگام تغییر وضعیت (افت فشار خون وضعیتی) اشاره کرد. این دارو بر روی هورمون پرولاکتین نیز تأثیر گذاشته و میتواند منجر به تغییرات قاعدگی در زنان و کاهش میل یا توانایی جنسی در مردان شود.
عوارض جدی
در موارد نادر اما بسیار جدی، ممکن است سندرم نورولپتیک بدخیم (NMS) بروز کند که با علائمی مانند تب شدید، سفتی عضلات، گیجی و اختلال در ضربان قلب همراه میباشد و یک وضعیت اورژانسی پزشکی محسوب میشود. یکی دیگر از عوارض حرکتی جدی و گاهی برگشتناپذیر، دیسکینزی دیررس (تیکهای غیرارادی به ویژه در ناحیه صورت و زبان) است که نیاز به پیگیری فوری دارد.
تداخلات دارویی فلوپنتیکسول
فلوپنتیکسول با بسیاری از داروها و مواد دیگر تداخل پیدا میکند که میتواند خطر عوارض جانبی را افزایش دهد. مصرف همزمان این دارو با الکل، داروهای مسکن مخدر، داروهای خوابآور و ضداضطراب باعث تشدید اثرات تضعیفکننده سیستم عصبی مرکزی و افزایش شدید خوابآلودگی میشود.
علاوه بر این ترکیب آن با داروهایی که بر ریتم قلب تأثیر میگذارند و باعث افزایش فاصله QTدر نوار قلب میشوند (مانند برخی آنتیبیوتیکها، داروهای ضد آریتمی و برخی دیگر از داروهای روانپزشکی) بسیار خطرناک بوده و احتمال بروز ضربان قلب نامنظم و کشنده را افزایش میدهد.
داروهای ضدصرع مانند فنوباربیتال و کاربامازپین میتوانند با افزایش متابولیسم کبدی، سطح فلوپنتیکسول را در خون کاهش دهند و اثر درمانی آن را تضعیف کنند. از سوی دیگر، مصرف همزمان این دارو با لیتیوم ممکن است خطر بروز عوارض نورولوژیک و آسیب به سیستم عصبی را افزایش دهد. به همین دلیل، ارائه یک لیست کامل از تمام داروهای مصرفی به پزشک قبل از شروع درمان با فلوپنتیکسول، یک ضرورت میباشد.
موارد منع مصرف فلوپنتیکسول
برخی شرایط پزشکی و فیزیکی مانع از تجویز ایمن فلوپنتیکسول میشوند. مصرف این دارو در بیماران بسیار هیجانزده و بیشفعال یا کسانی که در حالت مانیا (شیدایی) به سر میبرند، ممنوع است . همچنین اگر فردی نسبت به فلوپنتیکسول یا سایر داروهای خانواده تیوگزانتین حساسیت و آلرژی داشته باشد، مصرف آن اکیداً ممنوع میباشد . در شرایط مسمومیت حاد با الکل، داروهای خوابآور یا مواد مخدر و همچنین در بیمارانی که به کما رفتهاند، استفاده از این دارو مجاز نیست.
مصرف در دوران بارداری و شیردهی
در مورد بارداری و شیردهی، احتیاط فوقالعادهای لازم است. این دارو در رده C بارداری قرار دارد، یعنی خطر بالقوه برای جنین وجود دارد. بنابراین مصرف آن در بارداری تنها در صورتی مجاز است که منافع آن برای مادر به مراتب بیشتر از خطرات احتمالی برای جنین باشد. نوزادانی که در سه ماهه آخر بارداری در معرض این دارو قرار گرفتهاند، باید از نظر بروز علائم ترک یا عوارض جانبی مانند سفتی عضلات و مشکلات تغذیهای تحت نظر باشند. فلوپنتیکسول از طریق شیر مادر وارد بدن نوزاد میشود. اگرچه اطلاعات محدود نشان میدهد که دوزهای پایین احتمالاً بیخطر هستند، اما به دلیل کمبود اطلاعات کافی و احتمال بروز عوارض، توصیه اکید بر عدم شیردهی در طول دوره مصرف این دارو است یا در صورت استفاده، پایش دقیق نوزاد الزامی میباشد.
نکاتی که قبل از مصرف فلوپنتیکسول باید بدانید!
- پیش از شروع درمان با فلوپنتیکسول، لازم است اطلاعات کاملی در مورد وضعیت سلامت خود به پزشک ارائه دهید. اگر سابقه بیماریهای قلبی و عروقی (مانند نارسایی قلبی، آریتمی، سابقه سکته) دارید، حتماً پزشک را مطلع سازید، زیرا این دارو میتواند بر ریتم قلب تأثیر بگذارد.
- همچنین ابتلا به صرع و تشنج، بیماری پارکینسون، گلوکوم (آب سیاه)، مشکلات کبدی یا کلیوی و تومور غده فوق کلیوی (فئوکروموسیتوما) از موارد بسیار مهمی هستند که در تنظیم دوز و یا حتی تصمیم به تجویز دارو تأثیرگذارند.
- در صورت وجود دیابت، کنترل قند خون اهمیت بیشتری پیدا میکند زیرا فلوپنتیکسول میتواند سطح قند خون را تغییر دهد.
هشدارها و احتیاطها:
- این دارو میتواند باعث افت فشار خون به خصوص در هنگام بلند شدن از حالت نشسته یا خوابیده شود. برای کاهش خطر زمینخوردگی، به آرامی از جای خود بلند شوید.
- فلوپنتیکسول توانایی بدن برای تنظیم دما را کاهش میدهد.
- از انجام فعالیتهای سنگین در هوای گرم و استفاده از سونا و جکوزی پرهیز کنید.
- این دارو ممکن است حساسیت به نور خورشید را افزایش دهد؛ در مواجهه با نور خورشید از کرمهای ضدآفتاب با SPF بالا و لباس مناسب استفاده کنید.
- افراد مسن ممکن است به عوارض این دارو به ویژه خوابآلودگی، سرگیجه، عوارض حرکتی و افت فشار خون حساستر باشند که خطر زمینخوردگی را در آنها افزایش میدهد.
- استفاده از این دارو در سالمندان مبتلا به زوال عقل برای کنترل مشکلات رفتاری، میتواند با افزایش خطر مرگ همراه باشد.
- تا زمانی که متوجه نشدهاید این دارو چه تأثیری بر هوشیاری و تمرکز شما دارد، از رانندگی و انجام کارهای خطرناک خودداری کنید.
توجه: این مقاله صرفاً برای آگاهی بخشی بیشتر شما تهیه شده و به هیچ عنوان جایگزین نظر، تشخیص یا تجویز پزشک متخصص نمیباشد. اطلاعات دارویی باید همواره زیر نظر پزشک و با توجه به شرایط اختصاصی هر فرد مورد استفاده قرار گیرد.
میتوانید برای اطلاع از مشخصات و معرفی داروهای دیگر به قسمت
مقالات دارویی مراجعه کنید.
منابع:
- پایگاههای اطلاعات دارویی معتبر (مانند Healthing.ca ،Drugs.co ، PubMed Central).
