مزالازین که با نام ۵-آمینوسالیسیلیک اسید نیز شناخته میشود، دارویی است که به طور خاص برای کنترل و درمان بیماریهای التهابی روده تجویز میگردد. این دارو عمدتاً در درمان کولیت اولسراتیو و برخی موارد بیماری کرون که نوعی التهاب مزمن در دستگاه گوارش هستند، کاربرد دارد.عملکرد اصلی مزالازین به صورت موضعی در سطح مخاط روده بزرگ میباشد. این دارو با کاهش التهاب در دیواره روده، به کنترل علائم آزاردهنده بیماری کمک شایانی میکند. در ادامه این مقاله از
وبلاگ مدی مدیا به بررسی کامل و دقیق این دارو می پردازیم.
اطلاعات دارویی مزالازین (Mesalazine)
شکل دارویی: مزالازین در اشکال دارویی متنوعی عرضه میشود تا بتواند بخشهای متخلف روده بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد. رایجترین اشکال آن شامل قرصهای خوراکی با رهش تأخیری، گرانول، شیاف و تنقیه میباشد.
نام تجاری: در بازار ایران و جهان، این دارو با اسامی تجاری متعددی مانند پنتاسا، بایوساکول، کولیوا، آساکل، آساکول، مکلوزین، پنتاکل، مزالکس، مزاتین، مزینوکس-آی اچ، مزالکس، کارناسا، مزالون، ناژو کولیت ، آمیکول، اینتسا، آسافا، مزاسا، کولیژه، اینتسا، مداکولیت، مزالوور، مزاکتال و آفیلازین به فروش میرسد.
مکانیسم اثر: اگرچه مکانیسم دقیق اثر مزالازین به طور کامل شناخته نشده، اما تحقیقات نشان میدهد که این دارو با مسدود کردن آنزیمهای سیکلواکسیژناز و لیپواکسیژناز در دیواره روده، از تولید پروستاگلاندینها و لکوترینها که عوامل اصلی ایجاد التهاب هستند، جلوگیری میکند. همچنین مزالازین با مهار فاکتور هستهای کاپا-بی که نقش کلیدی در تولید مولکولهای التهابی دارد، باعث کاهش چشمگیر التهاب در بافت روده میشود. به بیان ساده، مزالازین مانند یک سپر محافظ، سطح داخلی روده را پوشانده و از تحریک و التهاب بیشتر آن جلوگیری میکند.
نام ژنریک: Mesalazine
کاربرد قرص و شیاف مزالازین
کاربرد اصلی مزالازین، درمان و کنترل بیماری کولیت اولسراتیو است. این دارو هم در مرحله حاد بیماری برای فروکش کردن حمله التهابی و هم به عنوان درمان نگهدارنده برای جلوگیری از عود مجدد علائم تجویز میشود. انتخاب شکل دارویی به ناحیه درگیر روده بستگی دارد.
قرصها و گرانولهای خوراکی مانند پنتاسا، طوری طراحی شدهاند که پس از عبور از معده و رسیدن به روده بزرگ، ماده موثره را آزاد کنند. از این رو برای درمان التهاب در بخشهای وسیعتری از روده بزرگ (کولیت) مورد استفاده قرار میگیرند. در مقابل، شیاف مزالازین به صورت موضعی در رکتوم اثر میکند و برای موارد خفیف تا متوسط التهاب ناحیه رکتوم بسیار مؤثر میباشد . گاهی اوقات نیز برای کنترل کامل بیماری، پزشک ترکیبی از قرص و شیاف را به طور همزمان تجویز میکند.
نحوه مصرف قرص و شیاف مزالازین
نحوه و مقدار مصرف مزالازین باید دقیقاً مطابق دستور پزشک باشد و بیماران از تغییر خودسرانه دوز دارو خودداری کنند.
قرص و گرانول: قرصهای مزالازین معمولاً به صورت یک تا سه بار در روز تجویز میشوند. برخی از انواع جدیدتر امکان مصرف یک بار در روز را فراهم کردهاند . دوز مصرفی در مرحله حاد بیماری معمولاً بالاتر میباشد و پس از فروکش کردن التهاب، دوز به میزان نگهدارنده کاهش مییابد. بسیار مهم است که قرصها به صورت کامل بلعیده شوند و جویده یا خرد نشوند، زیرا پوشش ویژه آنها برای رهاسازی دارو در روده ضروری میباشد.
شیاف: شیاف مزالازین معمولاً یک یا دو بار در روز تجویز میشود. برای اثربخشی بهتر، توصیه میشود شیاف را پس از اجابت مزاج و معمولاً هنگام خواب، مطابق دستورالعمل داخل بسته، درون رکتوم قرار دهید . پس از مصرف شیاف، بهتر است مدتی دراز بکشید تا دارو فرصت کافی برای جذب و اثرگذاری داشته باشد.
بررسی عوارض داروی مزالازین
مانند هر داروی دیگری، مزالازین نیز میتواند با عوارضی همراه باشد. البته همه بیماران دچار این عوارض نمیشوند و معمولاً این عوارض خفیف و موقتی هستند.
عوارض شایع:
شامل تهوع، سوءهاضمه، نفخ، درد شکم، اسهال و سردرد هستند . همچنین برخی بیماران ممکن است دچار ریزش موی موقت شوند.
عوارض جدی:
اگرچه نادر هستند، اما برخی عوارض جدی نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارند. مهمترین آنها مشکلات کلیوی است که نیاز به پایش منظم عملکرد کلیه از طریق آزمایش خون دارد . همچنین به ندرت، اختلالات خونی (مانند کاهش پلاکت یا گلبولهای سفید) و واکنشهای آلرژیک شدید گزارش شده است. یکی دیگر از عوارض بسیار نادر اما مهم، افزایش فشار داخل جمجمه میباشد که با علائمی مانند سردردهای شدید و مداوم، وزوز گوش و تاری دید خود را نشان میدهد .
عوارض قطع ناگهانی:
قطع ناگهانی مزالازین، به ویژه در دوزهای نگهدارنده، میتواند بسیار خطرناک باشد. مهمترین عارضه قطع ناگهانی دارو، عود سریع و شدید بیماری و بازگشت علائم التهابی مانند اسهال خونی و دردهای شکمی میباشد .
موارد منع مصرف قرص مزالازین
مصرف مزالازین برای برخی افراد و در شرایط خاص ممنوع یا با احتیاط فراوان میباشد .
حساسیت دارویی: مصرف این دارو در افرادی که به مزالازین، سالیسیلاتها (مانند آسپیرین) یا هر یک از اجزای دارو حساسیت دارند، ممنوع است .
مشکلات کلیوی و کبدی: افرادی که از نارسایی شدید کلیوی یا کبدی رنج میبرند، نباید از مزالازین استفاده کنند، زیرا این دارو میتواند فشار بیشتری به این اندامها وارد کند .
مصرف در بارداری و شیردهی
بارداری: بر اساس اطلاعات معتبر، مصرف مزالازین در دوران بارداری به طور کلی بیخطر تلقی میشود و کنترل بیماری التهابی روده برای سلامت مادر و جنین ضروری میباشد. با این حال، هرگونه مصرف دارو در بارداری باید حتماً زیر نظر پزشک و با سنجش منافع و مضرات انجام شود .
شیردهی: مقادیر بسیار کمی از مزالازین وارد شیر مادر میشود که معمولاً برای نوزاد بیخطر میباشد. با این حال، در برخی موارد نادر ممکن است باعث ایجاد اسهال در نوزاد شود. توصیه میشود مادران شیرده قبل از مصرف با پزشک خود مشورت کرده و نوزاد را از نظر بروز هرگونه علائم غیرعادی تحت نظر داشته باشند .
تداخلات دارویی مزالازین
مزالازین ممکن است با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد و اثربخشی آنها را تغییر داده یا خطر عوارض جانبی را افزایش دهد. بنابراین، ارائه لیست کامل داروهای مصرفی به پزشک و داروساز ضروری میباشد. مهمترین تداخلات دارویی عبارتند از:
- داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) : مصرف همزمان مزالازین با داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک میتواند خطر آسیب به کلیهها را افزایش دهد.
- داروهای سرکوبگر ایمنی: داروهایی مانند آزاتیوپرین و مرکاپتوپورین در صورت مصرف با مزالازین، ممکن است خطر ابتلا به اختلالات خونی را افزایش دهند.
- داروهای رقیق کننده خون: (مانند وارفارین) مزالازین میتواند اثر این داروها را تقویت کرده و خطر خونریزی را افزایش دهد.
- ملینها: مصرف همزمان با ملینها (مانند لاکتولوز) ممکن است بر نحوه جذب مزالازین تأثیر بگذارد.
نکاتی که درباره مصرف مزالازین باید بدانید!
مصرف طولانی مدت مزالازین برای بسیاری از بیماران بیخطر بوده و حتی برای پیشگیری از عوارض بلندمدت بیماری مانند سرطان روده بزرگ ضروری میباشد. با این حال، به دلیل خطر نادر اما جدی آسیب کلیوی، پزشک معمولاً پایش منظم عملکرد کلیه را از طریق آزمایش خون و ادرار تجویز میکند. این آزمایشها در ابتدای درمان و سپس به طور دورهای (هر ۳ تا ۶ ماه یا سالانه) انجام میشود.
حتماً پزشک خود را در جریان هرگونه داروی دیگری که مصرف میکنید از جمله داروهای بدون نسخه و مکملهای گیاهی قرار دهید. در صورت مشاهده علائمی مانند کبودی یا خونریزی غیرعادی، گلودرد شدید، تب، یا سردردهای جدید و غیرمعمول، فوراً به پزشک مراجعه کنید . همچنین اگر قصد جراحی دارید، تیم پزشکی را از مصرف مزالازین مطلع کنید . قبل از قطع دارو، حتی اگر احساس بهبودی کامل دارید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید، زیرا قطع ناگهانی دارو تقریباً همیشه منجر به بازگشت بیماری میشود.
توجه:
این مقاله صرفاً با هدف افزایش آگاهیبخشی و اطلاعات عمومی تهیه شده است. استفاده از مطالب این مقاله به هیچ عنوان جایگزین مراجعه به پزشک، تشخیص تخصصی و یا دریافت نسخه درمانی نمیباشد. پیش از مصرف هرگونه دارو، حتماً با پزشک متخصص مشورت نمایید.
همچنین میتوانید برای معرفی و اطلاع کامل از داروهای دیگر به صفحه مقالات دارویی ما مراجعه کنید.
منابع:
- DrugBank Online مکانیسمهای اثر مزالازین در پیشگیری از کارسینوم کولورکتال در بیماری التهابی روده.
- اناچاس. (۲۰۲۵). پرسشهای رایج درباره مزالازین.
- پدیاتریک اونکال. (۲۰۲۵).مزالازین
- https://www.darooyab.ir/ Mesalazine
