معرفی داروی استازولامید

استازولامید یک داروی تجویزی است که در دسته مهارکننده‌های آنهیدراز کربنیک قرار می‌گیرد. این دارو با مهار آنزیم خاصی در بدن به نام آنهیدراز کربنیک، اثرات درمانی خود را اعمال می‌نماید. مهار این آنزیم منجر به کاهش تولید و ترشح مایع در برخی بافت‌های بدن مانند چشم و نیز افزایش دفع ادراری برخی الکترولیت‌ها می‌شود. در ادامه این مقاله از وبلاگ مدی مدیا به بررسی کامل این داروها می پردازیم.

اطلاعات دارویی استازولامید Acetazolamide

اشکال دارویی: قرص‌های خوراکی با قدرت‌های مختلف (معمولاً ۲۵۰ میلی‌گرم) در دسترس می‌باشد. نام‌های تجاری: این دارو در بازار دارویی ایران و جهان می‌توان به دیاموکس اشاره کرد. ممکن است این دارو تحت نام‌های تجاری دیگر نیز در کشورهای مختلف تولید و عرضه گردد که همگی حاوی ماده موثره استازولامید هستند که عبارتند از : آزتامید (Azetamide)، دیوراموکس (Duramox)، ادمیکس (Edemox)، گلوپامید (Glupamide). مکانیسم اثر استازولامید، مهار آنزیم آنهیدراز کربنیک میباشد. این آنزیم در فرآیندهای مختلفی از بدن مانند ترشح مایع داخل چشمی، تولید مایع مغزی-نخاعی و تعادل اسید-باز نقش دارد. مهار آن در کلیه‌ها موجب افزایش دفع سدیم، پتاسیم، بیکربنات و آب از طریق ادرار می‌شود. این عمل ادرارآور خفیف، به کاهش فشار داخل چشم و در برخی موارد کاهش حجم مایع مغزی-نخاعی کمک می‌کند.

کاربرد داروی استازولامید

درمان گلوکوم (آب سیاه): اصلی‌ترین کاربرد این دارو، کاهش فشار داخل چشم در بیماران مبتلا به گلوکوم زاویه ‌باز و گلوکوم زاویه ‌بسته است. این دارو با کاهش تولید زلالیه، فشار را پایین آورده و از آسیب به عصب بینایی جلوگیری می‌کند. صرع: استازولامید گاهی به عنوان درمان کمکی در کنترل برخی انواع خاص تشنج‌ها مانند صرع میوکلونیک به کار می‌رود. مکانیسم دقیق آن در کنترل تشنج کاملاً روشن نیست اما احتمالاً مرتبط با اثرات آن بر تعادل اسید-باز در سیستم عصبی مرکزی میباشد. ادم کوهستان (ارتفاعات): این دارو برای پیشگیری و درمان علائم بیماری ارتفاع حاد تجویز می‌شود. با افزایش دفع بیکربنات و ایجاد اسیدوز متابولیک خفیف، تنفس را تحریک کرده و سازگاری بدن با ارتفاع را تسریع می‌بخشد. سایر موارد: ممکن است در برخی شرایط خاص مانند درمان ایدیوپاتیک اینتراکرانیال هایپرتنشن (افزایش فشار داخل جمجمه) و نیز به عنوان یک داروی ادرارآور خفیف در نارسایی قلبی یا ادم ناشی از داروها استفاده شود.

عوارض جانبی شایع استازولامید

شایع‌ترین عوارض این دارو مرتبط با اثرات سیستمیک آن هستند. احساس بی‌حسی و گزگز در انگشتان دست و پا و اطراف دهان شایع میباشد. خواب‌آلودگی، سرگیجه و خستگی نیز گزارش می‌شود. از دیگر عوارض نسبتاً شایع می‌توان به اختلال چشایی (طعم فلزی در دهان)، افزایش حجم و تکرر ادرار و ناراحتی‌های گوارشی مانند تهوع اشاره کرد. عوارض جانبی جدی‌تر: بروز هر یک از این علائم نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد که شامل واکنش‌های حساسیتی شدید، سنگ کلیه، ادرار خونی، درد شدید پهلو، ضعف یا فلج عضلانی شدید، تپش قلب نامنظم، زردی پوست یا چشم‌ها و علائم عفونت (مانند گلو درد شدید و تب) میباشد. این دارو در موارد نادر می‌تواند بر شمارش سلول‌های خونی تأثیر بگذارد. عوارض قطع ناگهانی دارو: قطع ناگهانی استازولامید، به ویژه در بیماران گلوکومی، می‌تواند منجر به بازگشت ناگهانی و حتی افزایش فشار داخل چشم شود که خطری جدی برای بینایی محسوب می‌گردد. در بیماران مبتلا به صرع نیز خطر افزایش دفعات تشنج وجود دارد. بنابراین قطع این دارو باید به تدریج و تحت نظارت پزشک انجام پذیرد. موارد منع مصرف استازولامید: مصرف این دارو در بیماران با سابقه حساسیت به سولفونامیدها (مانند برخی آنتی‌بیوتیک‌ها) یا خود استازولامید به شدت ممنوع است. مبتلایان به نارسایی شدید کلیوی یا کبدی، کاهش سطح پتاسیم یا سدیم خون شدید و هایپرکلرمیک، اسیدوز متابولیک نیز نباید این دارو را استفاده کنند. منع مصرف در شرایط خاص: افراد مبتلا به بیماری آدیسون یا نارسایی فوق کلیوی نیز از مصرف این دارو منع می‌شوند. در بیماران مسن و کودکان، احتیاط بیشتری لازم است و پزشک باید با دوز پایین‌تر درمان را آغاز نماید. افرادی که مستعد تشکیل سنگ کلیه هستند نیز باید با احتیاط فراوان تحت درمان قرار گیرند.

مصرف در بارداری و شیردهی:

این دارو در رده C بارداری قرار دارد. یعنی مطالعات انسانی کافی نیست ولی مطالعات حیوانی نشان‌دهنده خطر احتمالی برای جنین است. تنها در صورت ضرورت حیاتی و با صلاح دید پزشک، ممکن است در بارداری تجویز شود. استازولامید وارد شیر مادر می‌شود و در نوزاد ایجاد عوارض می نماید. بنابراین معمولاً توصیه می‌شود در دوران شیردهی از آن استفاده نشود یا شیردهی متوقف گردد.

تداخل دارویی استازولامید

مصرف همزمان استازولامید با آسپرین دوز بالا می‌تواند خطر مسمومیت دارویی (شامل گیجی و خواب‌آلودگی) را افزایش دهد. این دارو اثر ادرارآور برخی دیگر از دیورتیک‌ها را تشدید می‌کند و می‌تواند دفع لیتیوم را کاهش داده و غلظت خونی آن را تا حد سمی بالا ببرد. همچنین ممکن است اثر ضد تشنج فنی‌توئین را افزایش دهد. تداخلات دیگر: مصرف همزمان با گلوکوکورتیکوئیدها می‌تواند خطر کاهش پتاسیم خون را تشدید کند، پزشک باید از کلیه داروها، حتی مکمل‌های گیاهی و پتاسیم، مطلع باشد. مصرف همزمان با داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی ممکن است اثر کاهنده فشار چشم استازولامید را کاهش دهد.

روش و زمان مصرف دارو:

دوز و مدت مصرف این دارو باید دقیقاً طبق دستور پزشک تعیین شود. مقدار مصرف بسته به بیماری زمینه‌ای، سن بیمار و پاسخ به درمان کاملاً متغیر است. به عنوان مثال در گلوکوم، دوز آن ممکن است از ۲۵۰ میلی‌گرم هر ۱۲ ساعت تا هر ۶ ساعت متفاوت باشد. معمولاً توصیه می‌شود با معده پر مصرف شود تا از ناراحتی گوارشی جلوگیری گردد.

نکاتی که باید پیش از مصرف استازولامید بدانید!

در صورت نیاز به مصرف طولانی‌مدت، پیگیری منظم سطح الکترولیت‌های خون (مانند پتاسیم و سدیم) و شمارش سلول‌های خونی توسط پزشک ضروری میباشد. از آنجا که این دارو می‌تواند باعث خواب‌آلودگی و سرگیجه شود، تا زمان آگاهی از پاسخ بدن، از رانندگی و کار با ماشین‌آلات خطرناک خودداری گردد. حفظ آب بدن (نوشیدن مایعات کافی) مهم است و از مصرف همزمان با الکل پرهیز شود. نکات تغذیه‌ای و احتیاطی: به دلیل خطر کاهش پتاسیم خون، ممکن است پزشک مصرف مواد غذایی غنی از پتاسیم (مانند موز، پرتقال، سیب‌زمینی) را توصیه کند. در عین حال، به دلیل خطر تشکیل سنگ کلیه، نوشیدن آب کافی در طول روز بسیار حائز اهمیت میباشد. قبل از شروع دارو، پزشک را از سابقه بیماری‌های کلیوی، کبدی، تنفسی و حساسیت دارویی خود مطلع سازید. هشدارها و احتیاط ها: در ص.ورتی که قصد عمل جراحی (حتی دندانپزشکی) دارید، جراح را از مصرف این دارو آگاه کنید. کاهش اشتها و کاهش وزن ممکن است در مصرف طولانی‌مدت رخ دهد. این دارو می‌تواند قند خون را در افراد دیابتی تحت تأثیر قرار دهد. هرگونه قرمزی پوست، تاول یا زخم در مخاطات را جدی گرفته و به پزشک گزارش دهید. در نهایت، دارو را دور از دسترس کودکان و در دمای اتاق نگهداری نمایید توجه مهم: مطالب ارائه شده در این مقاله صرفاً با هدف افزایش آگاهی و اطلاعات عموم خوانندگان گردآوری شده است. محتوای این مقاله به هیچ عنوان جایگزین تشخیص، تجویز و یا توصیه‌های پزشک معالج شما نمی‌باشد. پیش از شروع، قطع و یا هرگونه تغییر در داروی خود حتماً با پزشک متخصص مشورت نمایید.

منابع:

داروبانک آنلاین. استازولامید. بازیابی شده از https://go.drugbank.com آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا. گلوکوم زاویه‌ باز اولیه. آپ‌تودیت. اطلاعات دارویی استازولامید. مؤسسات ملی سلامت (NIH). مدلاین پلاس. استازولامید.