توجه مهم: اطلاعات ارائه شده در این مقاله صرفاً جهت افزایش آگاهی عمومی گردآوری شده و به هیچ عنوان جایگزین تشخیص، توصیه یا نسخه متخصص پزشکی یا داروساز نمیباشد. پیش از استفاده از هرگونه دارو، حتماً با پزشک خود مشورت نمایید. در ادامه ابن مقاله از
وبلاگ مدی مدیا به بررسی کامل و دقیق داروی بنزوکائین می پردازیم.
اطلاعات دارویی بنزوکائین
بنزوکائین یک داروی بیحسکننده موضعی از دسته استرها ( ترکیبی شیمیایی است که از واکنش بین یک اسید و یک الکل به وجود می آید) میباشد که به صورت موقت با جلوگیری از انتقال سیگنالهای درد از پایانههای عصبی، باعث کاهش یا از بین بردن حس درد در ناحیه مورد استفاده میشود. این دارو بهطور گستردهای در اشکال دارویی مختلفی فرموله میشود.
از جمله متداولترین اشکال آن میتوان به ژل، پماد، کرم، محلول، اسپری و آبنباتهای مکیدنی اشاره کرد. بنزوکائین اغلب به تنهایی یا در ترکیب با سایر داروها مانند ضدعفونیکنندهها به کار میرود. برخی از نامهای تجاری معروف آن در بازار دارویی ایران و جهان شامل اوراژل (Orajel)، آنبسول (Anbesol) و سپاسول (Cepacol) میباشد. فرمول شیمیایی این دارو C9H11NO2 است.
موارد مصرف داروی بنزوکائین
بنزوکائین عمدتاً برای تسکین موقت دردهای خفیف تا متوسط در نواحی سطحی پوست و غشاهای مخاطی مورد استفاده قرار میگیرد. کاربرد اصلی این دارو در حوزه دهان و دندان است، به طوری که برای کاهش ناراحتی ناشی از دنداندرآوردن نوزادان، تحریک ناشی از دندانهای مصنوعی، زخمهای کوچک دهانی، درد پس از کشیدن دندان یا درمانهای دندانپزشکی، و نیز گلو دردهای خفیف تجویز میشود.
علاوه بر این، بنزوکائین در برخی محصولات موضعی برای تخفیف درد ناشی از سوختگیهای جزیی، بریدگیها، خراشیدگیها یا گزش حشرات به کار میرود. همچنین در حوزه پزشکی برای بیحسی موضعی پیش از برخی اقدامات تشخیصی یا درمانی کوچک و نیز به عنوان یک ماده بیحسکننده در لوازم آرایشی و بهداشتی خاص استفاده میگردد. لازم به تأکید است که اثر این دارو موقتی و سطحی است و علت اصلی درد را درمان نمیکند.
روش استفاده از ژل و محلول بنزوکائین
مقدار و روش مصرف بنزوکائین بسته به شکل دارو، غلظت و ناحیه تحت درمان متفاوت است و باید دقیقاً طبق دستورالعمل درج شده روی برچسب محصول یا تجویز پزشک عمل شود. برای ژلهای دهانی معمولاً مقدار کمی (در حد یک نخود یا کمتر) با استفاده از انگشت تمیز یا پنبه روی ناحیه دردناک لثه یا مخاط دهان مالیده میشود. بهترین زمان مصرف معمولاً بلافاصله هنگام احساس درد یا قبل از غذا خوردن در صورت وجود زخمهای دهانی است.
محلولهای بنزوکائین نیز با استفاده از قطرهچکان یا پنبه به تعداد قطرات مشخص (معمولاً ۱ تا ۴ قطره) روی ناحیه مورد نظر آغشته میشوند. از بلعیدن این دارو خودداری کنید و پس از استفاده، حداقل برای یک ساعت از خوردن و آشامیدن پرهیز نمایید تا اثر بیحسی به خوبی حفظ شود. تکرار مصرف باید با فاصله زمانی مناسب (معمولاً هر ۴ تا ۶ ساعت) و با رعایت حداکثر دوز مجاز روزانه انجام پذیرد.
بررسی عوارض بنزوکائین
عوارض شایع:
استفاده از بنزوکائین مانند هر داروی دیگری میتواند همراه با عوارض جانبی باشد. عوارض شایع معمولاً خفیف و موقتی هستند و شامل احساس سوزش، خارش، گزگز یا قرمزی در محل استفاده میباشند. در برخی موارد ممکن است طعم ناخوشایندی در دهان حس شود
عوارض جدی:
با این حال، عوارض جدیتر هرچند نادر، نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارند. این عوارض میتوانند شامل واکنشهای آلرژیک شدید (مانند کهیر، تورم صورت یا گلو، مشکل در تنفس)، متهموگلوبینمی (عارضهای خطرناک که در آن توانایی خون برای حمل اکسیژن کاهش مییابد به ویژه در کودکان زیر دو سال)، یا تحریک و تشدید زخم شوند. در صورت مشاهده هرگونه عارضه غیرمعمول یا شدید، مصرف دارو باید متوقف شده و بلافاصله به پزشک مراجعه نمود.
تداخلات دارویی بنزوکائین
اگرچه بنزوکائین به دلیل مصرف موضعی جذب سیستمیک کمی دارد، اما اطلاع از تداخلات دارویی احتمالی ضروری است. مصرف همزمان بنزوکائین با سایر بیحسکنندههای موضعی (مانند لیدوکائین، تتراکائین) ممکن است خطر عوارض جانبی را افزایش دهد. همچنین، افرادی که داروهای خاصی مانند سولفونامیدها (برخی آنتیبیوتیکها)، یا داروهای مرتبط با درمان متهموگلوبینمی مصرف میکنند، باید با احتیاط بیشتری از این دارو استفاده نمایند. بسیار مهم است که فهرست کامل تمام داروهای مصرفی اعم از نسخهای، غیرنسخهای، گیاهی و مکملها را به پزشک یا داروساز خود اطلاع دهید تا از بروز تداخلات ناخواسته جلوگیری شود.
موارد منع مصرف محلول و ژل بنزوکائین
- استفاده از بنزوکائین در شرایط خاصی مطلقاً ممنوع است. مهمترین مورد منع مصرف، وجود سابقه واکنش آلرژیک به بنزوکائین یا سایر بیحسکنندههای موضعی از گروه استرها (مانند پروکائین، تتراکائین) است.
- همچنین، به دلیل خطر بالای بروز عارضه کشنده متهموگلوبینمی، مصرف محصولات بنزوکائین در کودکان زیر دو سال به هیچ عنوان توصیه نمیشود و باید از آن خودداری کرد.
- استفاده از این دارو بر روی زخمهای باز وسیع، پوست ملتهب یا عفونی، و نیز در ناحیه چشم نیز مجاز نمیباشد.
- در صورت وجود بیماریهای خاص مانند آسم، بیماریهای پوستی شدید، یا کمبود آنزیم G6PD، احتیاط فراوان لازم است.
نکاتی که قبل از مصرف بنزوکائین باید بدانید!
پیش از استفاده از بنزوکائین، اطلاع از برخی هشدارها و نکات ایمنی حیاتی است. همانطور که پیشتر اشاره شد، کودکان زیر دو سال در معرض خطر شدید متهموگلوبینمی هستند و هرگز نباید از این دارو برای آنان استفاده شود. زنان باردار یا شیرده نیز تنها در صورت تجویز پزشک و با احتیاط باید مصرف نمایند. افرادی که سابقه آلرژی به بیحسکنندههای موضعی دارند، افراد مبتلا به بیماریهای قلبی یا تنفسی خاص، و نیز کسانی که سیگار میکشند ممکن است حساسیت بیشتری نشان دهند.
حین مصرف، از استعمال دارو بر روی نواحی وسیع یا تکرار مکرر دوز بیش از حد مجاز خودداری کنید. پس از مصرف دهانی، تا برطرف شدن کامل اثر بیحسی از خوردن و آشامیدن پرهیز کنید تا خطر گازگرفتگی ناخواسته لب یا زبان کاهش یابد. در صورت تداوم درد بیش از ۷ روز یا تشدید آن، حتماً به پزشک مراجعه نمایید. همیشه محصول را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
منابع:
- آکادمی اطفال آمریکا (AAP). راهنمایی در مورد استفاده از بنزوکائین در کودکان.
- سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA). خطر اختلال خونی جدی و بالقوه کشنده ناشی از محصولات بنزوکائین.
- UpToDate. آموزش بیمار: گلودرد در بزرگسالان.
