معرفی داروی آدنوزین

آدنوزین یک ماده طبیعی است که در تمام سلول‌های بدن انسان یافت می‌شود. این مولکول نقش‌های حیاتی متعددی در فیزیولوژی بدن ایفا می‌کند. یکی از کاربردهای بسیار مهم و تخصصی آدنوزین، استفاده از آن به‌عنوان یک داروی تزریقی در پزشکی است. پزشکان متخصص قلب از این دارو غالباً برای تشخیص و درمان فوری برخی از انواع خاص آریتمی قلبی (بی‌نظمی ضربان قلب) استفاده می‌کنند. این مقاله به بررسی جامع داروی آدنوزین، کاربردها، عوارض و نکات کلیدی مربوط به آن می‌پردازد.

اطلاعات دارویی و کاربرد آمپول آدنوزین

داروی آدنوزین عمدتاً به شکل آمپول‌های تزریقی داخل وریدی در دسترس است که غلظت رایج آن ۶ میلی‌گرم در ۲ میلی‌لیتر می‌باشد. مکانیسم اثر اصلی آدنوزین بر قلب، ایجاد یک وقفه کوتاه و موقت در انتقال ایمپالس‌های الکتریکی در گره سینوسی-دهلیزی و به‌ویژه گره دهلیزی-بطنی است. این وقفه الکتریکی موقت می‌تواند سبب کند شدن موقت ضربان قلب و قطع برخی از تاکی‌کاری‌دی‌های فوق‌بطنی شود. از کاربرد های میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

درمان تاکی‌کاردی فوق‌بطنی پاروکسیسمال (PSVT): اصلی‌ترین و رایج‌ترین کاربرد آدنوزین، تبدیل ضربان قلب بسیار سریع و منظم ناشی از تاکی‌کاردی فوق‌بطنی به ریتم طبیعی سینوسی است. این عمل اغلب در اورژانس یا بخش‌های ویژه انجام می‌شود.
تشخیص افتراقی انواع تاکی‌کاردی: پزشکان از آدنوزین به‌عنوان یک ابزار تشخیصی استفاده می‌کنند. پاسخ ریتم قلب به تزریق آدنوزین، می‌تواند به تمایز بین انواع مختلف تاکی‌کاردی‌های بطنی و فوق‌بطنی کمک کند.

اشکال دارویی: آمپول

نام های تجاری: آدنوکارد Adenocard

عوارض داروی آدنوزین:

تزریق آدنوزین به دلیل اثرات سریع و کوتاه‌مدت آن، عوارضی را ایجاد می‌کند که معمولاً در مدت زمان بسیار کوتاهی (معمولاً کمتر از یک دقیقه) برطرف می‌شوند. عوارض شایع: احساس گرگرفتگی و قرمزی صورت، احساس تنگی نفس یا نفس‌نفس زدن، احساس ناراحتی یا فشار در قفسه سینه، سبکی سر، سرگیجه، تهوع، احساس ضربان قلب قوی یا نامنظم، تعریق، طعم فلزی در دهان. احتمالی: درد شکم، سردرد، احساس اضطراب، تاری دید، بی‌حسی یا گزگز در اندام‌ها. جدی و نادر: برادی‌کاردی شدید (ضربان قلب بسیار کند)، ایست سینوسی موقت، تشدید علائم در بیماران مبتلا به آسم یا برونشیت شدید. این عوارض نیاز به نظارت و مداخله فوری پزشکی دارند.

موارد منع مصرف تزریق آدنوزین

استفاده از آدنوزین در شرایط خاصی مطلقاً مجاز نیست یا باید با احتیاط فراوان و تحت نظارت دقیق انجام شود. حساسیت شناخته‌شده: افراد با سابقه حساسیت شدید به خود داروی آدنوزین. بیماری‌های تنفسی: بیماران مبتلا به آسم برونشیال شدید یا بیماری انسدادی مزمن ریوی پیشرفته. اختلالات هدایتی قلب: در بیماران مبتلا به بلوک قلبی درجه دو یا سه (مگر آن‌که پیس‌میکر دائمی داشته باشند)، سندرم سینوس بیمار یا بلوک سینوسی-دهلیزی. تاکی‌کاردی‌های خاص: در موارد تاکی‌کاردی بطنی یا فیبریلاسیون دهلیزی با مسیر فرعی (مثلاً در سندرم ولف-پارکینسون-وایت).

مصرف در بارداری و شیردهی

اگرچه آدنوزین با توجه به نیمه‌عمر بسیار کوتاه آن در بدن، معمولاً در دوران بارداری (در صورت لزوم مطلق) قابل استفاده است، اما باید خطر و فایده آن توسط پزشک متخصص به دقت سنجیده شود. اطلاعات کافی درباره عبور آن به شیر مادر وجود ندارد و احتیاط ضروری است.

تداخلات دارویی مهم آدنوزین

برخی داروها می‌توانند اثرات آدنوزین را تشدید یا تضعیف کنند. اطلاع پزشک از تمام داروهای مصرفی بیمار الزامی است.

تئوفیلین و کافئین: این مواد به عنوان آنتاگونیست رقابتی آدنوزین عمل کرده و اثرات درمانی آن را به شدت کاهش می‌دهند. ممکن است نیاز به دوز بالاتر آدنوزین باشد.
دی‌پیریدامول: اثرات آدنوزین را تشدید و طولانی می‌کند. معمولاً توصیه می‌شود دی‌پیریدامول ۲۴ ساعت قبل از تجویز آدنوزین قطع شود.
کاربامازپین: ممکن است خطر بلوک دهلیزی-بطنی درجه بالا را افزایش دهد.
بتابلوکرها (مانند پروپرانولول): ممکن است خطر برادی‌کاردی شدید را افزایش دهند.

روش مصرف و دوز آمپول آدنوزین

تزریق آدنوزین به منظور درمان تاکی‌کاردی فوق بطنی پاروکسیسمال (PSVT) نیاز به دقت و رعایت احتیاط لازم را دارد. در موارد زیر نحوه تزریق موثر آدنوزین آورده شده است: آماده‌سازی بیمار: بیمار را به صورت نیمه‌نشسته یا خوابیده قرار دهید. و مانیتورینگ ECG و فشار خون را به صورت مداوم انجام دهید. محل تزریق: آدنوزین باید به صورت تزریق وریدی سریع (IV bolus) در یک ورید بزرگ مانند ورید مرکزی یا یک ورید محیطی بزرگ تزریق شود. تزریق باید نزدیک به قلب انجام شود تا دارو به سرعت به گره دهلیزی-بطنی (AV node) برسد. دوز و سرعت تزریق: دوز اولیه معمولاً 6 میلی‌گرم است که به صورت بولوس سریع در مدت 1 تا 2 ثانیه تزریق می‌شود. پس از تزریق دارو، بلافاصله 20 میلی‌لیتر نرمال سالین را سریع تزریق کنید تا دارو به سرعت از طریق جریان خون به قلب برسد. مراقبت پس از تزریق: ECG و علائم حیاتی بیمار را به دقت پایش کنید. در صورتی که ضربان قلب طبیعی باز نگردد، می‌توان دوز 12 میلی‌گرم را پس از 1 تا 2 دقیقه تکرار کرد. اگر باز هم لازم باشد، یک دوز 12 میلی‌گرمی دیگر می‌توان تزریق کرد. البته مجموع دوز آدنوزین نباید از 30 میلی‌گرم در یک دوره تزریق بیشتر شود. دوز در کودکان: بر اساس وزن بدن و توسط پزشک متخصص اطفال محاسبه می‌شود.

نکات ضروری که قبل و حین مصرف آدنوزین باید بدانید:

پیش از تزریق، ضروری است پزشک خود را از سابقه کامل بیماری‌ها، به‌ویژه مواردی نظیر آسم، بیماری‌های ریوی، مشکلات قلبی (مانند بلوک قلبی) و هرگونه حساسیت دارویی مطلع کرده و لیست دقیقی از تمامی داروهای شیمیایی، گیاهی و مکمل‌های مصرفی خود را به ایشان ارائه دهید. همچنین لازم است حداقل ۱۲ تا ۲۴ ساعت قبل از نوبت خود، از مصرف محصولات حاوی کافئین شامل قهوه، چای پررنگ، نوشابه و نوشابه‌های انرژی‌زا جداً خودداری نمایید. با توجه به اینکه این دارو ممکن است باعث سبکی سر یا سرگیجه شود، از بلند شدن ناگهانی بلافاصله پس از تزریق بپرهیزید. ضمناً آگاهی از این موضوع که تزریق دارو ممکن است با احساس ناخوشایند اما بسیار کوتاه‌مدتی همراه باشد، می‌تواند به کاهش اضطراب شما کمک کند. در نهایت، چنانچه باردار هستید، قصد بارداری دارید و یا در دوران شیردهی به سر می‌برید، حتماً پیش از تزریق، پزشک معالج را در جریان قرار دهید. هشدار: مطالب ارائه‌شده در این مقاله صرفاً با هدف افزایش آگاهی و دانش عمومی شما گردآوری شده‌اند.