قرص دیفنوکسیلات چیست؟
قرص دیفنوکسیلات یکی از داروهایی است که توسط پزشکان برای کاهش حرکات روده و درمان اسهال تجویز میشود. اسهال یک مشکل شایع میباشد که در بعضی موارد به تنهایی رخ میدهد، اما گاهیاوقات ممکن است با علائم دیگری مثل حالت تهوع، استفراغ، درد شکم یا کاهش وزن همراه باشد. درمان اسهال اهمیت زیادی دارد. چون اگر برای مدت طولانی ادامه یابد، میتواند به کمآبی بدن منجر شود و عوارض جدی ایجاد کند.از آن جا که این دارو از مشتقات داروهای اپیوئیدی ( مانند ترياك) می باشد ، جهت جلوگیری از سومصرف آن ، در فرم خوراکی این دارو ، از داروي آتروپین با مقدار كم نیز استفاده شده است . آتروپین موجود در قرص ، در صورت مصرف بیش از حد دیفنوکسیلات ، منجر به عوارضی همچون تپش قلب و بی قراری می شود . در صورت وجود اسهال خونی و یا اسهال همراه با تب نباید دیفنوکسیلات استفاده شود. اگر اسهال ۴۸ ساعت پس از مصرف دیفنوکسیلات برطرف نشده باشد باید به پزشک اطلاع دهید.
اطلاعات دارویی دیفنوکسیلات
دیفنوکسیلات به دسته خاصی از داروها به نام عوامل ضد اسهال تعلق دارد. این دارو با کاهش فعالیت روده به درمان اسهال کمک میکند. آتروپین که برای جلوگیری از سوء مصرف دیفنوکسیلات به آن اضافه شده است یک نوع داروی آنتیکولینرژیک میباشد که میتواند حرکات روده را کاهش دهد.دیفنوکسیلات یک آگونیست مصنوعی گیرندههای افیونی از دسته فنیل پیپریدین میباشد که به طور اختصاصی برای درمان اسهال استفاده میشود. دیفنوکسیلات به عنوان یک آگونیست، عمدتاً بر روی گیرندههای مو-افیونی واقع در شبکه عصبی رودهای عمل میکند. نتیجه نهایی این مهار، کاهش فعالیت حرکتی روده بزرگ و روده کوچک است. این امر به روده فرصت بیشتری برای جذب آب و الکترولیتها میدهد و در نتیجه، قوام مدفوع بهبود یافته و دفعات آن کاهش مییابد.
اشکال دارویی: این دارو به شکل قرص میباشد. نامهای تجاری: دفنوکیم، لوموکسیلات و لوموتیل. مکانیسم اثر: دیفنوکسیلات پس از مصرف خوراکی به سرعت و به طور گستردهای جذب میشود. این دارو تحت متابولیسم سریع و گسترده در کبد قرار میگیرد و حدود ۴۹ درصد از دارو و متابولیتهای آن طی چهار روز از طریق مدفوع دفع میشوند. بخش کمتری (حدود ۱۴ درصد) نیز از طریق ادرار حذف میگردد. به دلیل متابولیسم گسترده کبدی و دفع از طریق صفرا و کلیه، تجویز دیفنوکسیلات در بیماران با نارسایی شدید کبدی یا کلیوی باید با احتیاط فراوان و در صورت لزوم با تنظیم دوز صورت گیرد.
کاربرد قرص دیفنوکسیلات
دیفنوکسیلات یا لوموتیل یک قرص ضد اسهال است که معمولا برای درمان اسهال حاد استفاده میشود. همچنین میتواند برای درمان اسهال مزمن (۴ هفته یا بیشتر) هم کاربرد داشتهباشد. این دارو برای جلوگیری از کم آبی بدن هم موثر است. اسهال میتواند مربوط به یک بیماری گوارشی باشد که نیاز به بررسی علت اصلی آن دارد. دل پیچه، احساس درد شکمی شدید است که معمولا با نیاز مکرر به دفع مدفوع همراه میباشد. لوموتیل با کاهش انقباضات عضلات معده و روده، میتواند دل پیچه را تا حد زیادی کاهش دهد. اگر اسهال با وجود مصرف این دارو همچنان ادامه داشت، حتما به پزشک متخصص گوارش یا داخلی مراجعه کنید تا علت آن را پیدا کند یا داروی جایگزین استفاده کنید.نحوه مصرف قرص دیفنوکسیلات
قرص دیفنوکسیلات یک داروی نسخهای است و مصرف این دارو در کودکان کمتر از ۲سال مجاز نمی باشد .دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک خود مصرف نمایید و از افزایش مقدار مصرف دارو جداً خودداری نمایید .در صورت مصرف دارو برای اطفال، به دقت اندازه گیری نمایید و در صورت مصرف ناخواسته ی بیش از حد دارو ، سریعا با مرکز کنترل مسمومیت یا اورژانس تماس بگیرید. مسمومیت با این دارو موجب مشکلات تنفسی و مغزی میشود. دارو را همراه با یک لیوان کامل آب میل کنید به علت اینکه با اسهال بدن شما آب و املاح زیادی از دست می دهد ، علاوه بر مصرف این دارو از آب و مایعات به مقدار کافی استفاده نمایید و در صورت لزوم از محلول های تقویتی ( مانند اُ آر اِس ) جهت جایگزینی املاح از دست رفته استفاده نمایید .در صورتی که در ۴۸ ساعت نخست درمان با این دارو ، علائم شما بهبود نیافت یا وخیم تر شد به پزشک خود اطلاع دهید. در صورت فراموش كردن مصرف يك نوبت دارو بلافاصله پس از يادآوري آن را مصرف كنيد مگر آنكه زمان ياد آوري به نوبت مصرف بعدي دارو نزديك باشد.در اين شرايط نوبت فراموش شده را مصرف نكنيد اما به هيچ وجه مقدار مصرف دارو را دوبرابر نكنيد.بررسی عوارض داروی دیفنوکسیلات
عوارض شایع
مهمترین و پرتکرارترین عارضه گزارششده تهوع است.سایر عوارض شایع عبارتند از: سیستم عصبی مرکزی( خوابآلودگی، سرگیجه، سردرد، بیقراری، خستگی، گیجی، افسردگی و حالت سرخوشی یا احساس کاذب خوب بودن) دستگاه گوارش( یبوست، کاهش اشتها، استفراغ، نفخ شکم و ناراحتی شکمی) آنتیکولینرژیک( خشکی دهان، خشکی پوست و تاری دید) پوست( راشهای پوستی و خارش)عوارض جدی یا با اهمیت بالینی
این عوارض اگرچه ممکن است کمتر رخ دهند، اما از نظر بالینی اهمیت زیادی داشته و نیازمند توجه فوری پزشکی و قطع مصرف دارو هستند:- عوارض ریوی و عصبی مرکزی شدید(دپرسیون تنفسی (تنفس آهسته یا سطحی) به ویژه این عارضه در کودکان زیر ۶ سال خطرناک بوده و میتواند کشنده باشد)
- کما، تشنج، و گیجی یا خوابآلودگی شدید
- عوارض گوارشی شدید: مگاکولون سمی (در بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو حاد یا کولیت ناشی از آنتیبیوتیک خطر بالاتر است)، شامل درد شکمی، تورم شکم و فلج روده (ایلئوس پارالیتیک) و پانکراتیت و تشدید اسهال عفونی( این دارو میتواند روند بیماری را در اسهال ناشی از باکتریهای تولید کننده توکسین یا کولیت سودوممبران تشدید کند)
- علائم سمیت آنتیکولینرژیک از جمله تب بسیار بالا، گرگرفتگی، افزایش سرعت ضربان قلب، احتباس ادرار و توهمات
- واکنشهای حساسیتی(آنافیلاکسی، کهیر، و تورم مانند تورم لبها، زبان یا گلو)
- دیگر عوارض(بیحسی یا سوزن سوزن شدن بازوها و پاها)
عوارض قطع ناگهانی
ترک دیفنوکسیلات، بهویژه در افرادی که مصرف طولانیمدت و وابستگی شدید داشتهاند، باید حتماً تحت نظر پزشک و در یک کلینیک ترک اعتیاد تخصصی انجام شود. در غیر این صورت، خطرات جدی و حتی مرگ وجود دارد. برخلاف تصور بسیاری از بیماران، ترک این دارو در منزل یا بهصورت خودسرانه نهتنها موفقیتآمیز نیست، بلکه ممکن است با عوارضی همچون تشنج، حملههای اضطرابی، یا افت فشار شدید همراه شود.موارد منع مصرف قرص دیفنوکسیلات
افرادی که دچار بیماریهایی مانند بیماری شدید کبدی و کم آبی یا عدم تعادل الکترولیت هستند، نباید از دیفنوکسیلات استفاده کنند. سایر موارد منع مصرف لوموتیل عبارت است از: اسهال ناشی ازعفونتهای باکتریال و ویروسی، گلوکوم، کودکان زیر ۶ سال، بیماران با سابقه واکنش آلرژیک، اسهال ناشی از آنتیبیوتیکها، یرقان(زردی)، سندروم داون، بیماری کیسه صفرا، بیماری قلبی، فشارخون بالا، بیماری کلیوی، ضعف شدید عضلانی، مشکلات دفع ادرار، بیماریهای معده و روده مانند انسداد، فتق هیاتال و کولیت اولسراتیو، مشکلات تیروئید.مصرف در دوران بارداری و شیردهی
بارداری: دیفنوکسیلات در گروه خطرc در بارداری قرار دارد. مطالعات کافی و کنترلشدهای در زنان باردار وجود ندارد وتجویز باید تنها در صورتی انجام شود که مزایای بالقوه درمان، خطرات احتمالی برای جنین را توجیه کند. مصرف این دارو در نزدیکی زمان زایمان یا هنگام زایمان باید اجتناب شود، زیرا میتواند باعث نارسایی تنفسی در نوزاد تازه متولد شده شود. شیردهی: هرچند شواهد کمی در مورد دفع دیفنوکسیلات در شیر مادر وجود دارد، اما دارو و متابولیت فعال آن احتمالاً به شیر مادر منتقل میشوند و میتوانند اثرات ناخواستهای در نوزاد شیرخوار، از جمله رخوت یا خوابآلودگی، ایجاد کنند. در این شرایط، ترجیحاً باید از داروهای ضد اسهال جایگزین استفاده شود.تداخلات دارویی دیفنوکسیلات
تداخلات دارویی دیفنوکسیلات از اهمیت بالایی برخوردارند و میتوانند منجر به عوارض جدی، از جمله مهار تنفسی یا بحران فشار خون بالا شوند. داروهای تضعیف کننده سیستم عصبی مرکزی: این تداخل، خطر مهار تنفسی، خوابآلودگی شدید، سرگیجه و مهار عملکرد شناختی را به شدت افزایش میدهد.اثر افزایشی بر مهار سیستم عصبی مرکزی
- باربیتوراتها (مانند فنوباربیتال)
- بنزودیازپینها (مانند دیازپام، آلپرازولام)
- سایر داروهای افیونی (مانند مورفین، هیدروکودون)
- آرامبخشها و خوابآورها (مانند زولپیدم، بوسپیرون)
- آنتیهیستامینهای نسل اول (مانند دیفنهیدرامین)
- شلکنندههای عضلانی
مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز
این یک تداخل بالقوه خطرناک است که باید کاملاً اجتناب شود و باعث خطر بروز بحران فشار خون بالا میگردد. از آنجا که ساختار شیمیایی دیفنوکسیلات شبیه به مپریدین است، مصرف همزمان آن با مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (مانند فنلزین، ایزوکربوکسازید، سافینامید) میتواند منجر به افزایش شدید و خطرناک فشار خون شود. در بیمارانی که از این داروها استفاده میکنند، دیفنوکسیلات باید منع مصرف داشته باشد.داروهای آنتیکولینرژیک
آتروپین موجود در ترکیب دیفنوکسیلات خود یک داروی آنتیکولینرژیک قوی است. مصرف همزمان با داروهای دیگر با این خاصیت (مانند ضد افسردگیهای سهحلقهای و برخی ضد روانپریشیها) میتواند منجر به تشدید عوارضی مانند خشکی دهان شدیدتر، احتباس ادرار،تپش شدید قلبی، یبوست شدید و در موارد شدید، فلج روده شود. مصرف همزمان با سایر داروهایی که حرکت روده را کاهش میدهند (مانند دیورتیکهای پتاسیم نگهدار یا داروهای ضد افسردگی سهحلقهای) میتواند اثرات دیفنوکسیلات را تشدید کرده و خطر یبوست یا فلج روده را افزایش دهد. برخی منابع گزارش کردهاند که مصرف آنتیاسیدها ممکن است جذب دیفنوکسیلات را کاهش داده و اثربخشی آن را کم کند. مصرف الکل با دیفنوکسیلات باید به طور کامل اجتناب شود. الکل میتواند به طور قابل توجهی خوابآلودگی و سرگیجه ناشی از دیفنوکسیلات را افزایش دهد و قضاوت، تفکر و مهارتهای حرکتی روانی بیمار را مختل کند.نکاتی که درباره مصرف این دارو باید بدانید!
قرص دیفنوکسیلات اگرچه در ابتدا بهعنوان دارویی ضداسهال تجویز میشود، اما مصرف طولانیمدت یا سوءاستفاده از این دارو میتواند پیامدهای جسمی و روانی جدی داشته باشد که نیاز به مداخله درمانی در یک مرکز ترک اعتیاد خصوصی را ضروری میسازد. قبل از تجویز اطمینان حاصل کنید که اسهال بیمار ناشی از عوامل عفونی شدید یا مسمومیت نباشد. استفاده از این دارو در این شرایط ممنوع است و میتواند باعث وخامت وضعیت بیمار، بزرگ شدن سمی روده بزرگ و سپسیس شود. قبل از شروع درمان، در صورت وجود کمآبی یا عدم تعادل شدید الکترولیتها، دارو را شروع نکنید و ابتدا وضعیت کمابی بیمار را اصلاح کنید .
در بیماران مبتلا به بیماریهای کبدی، زردی انسدادی یا نارسایی کلیوی-کبدی، به دلیل خطر ایجاد کومای کبدی، با احتیاط شدید ویا گاهی منع مصرف دارد. اگر علائم بهبود بالینی اسهال حاد در عرض ۴۸ ساعت مشاهده نشد، مصرف دیفنوکسیلات را قطع کنید. به محض کنترل علائم، دوز مصرفی روزانه باید به تدریج کاهش یابد تا به دوز نگهداری (که ممکن است یکچهارم دوز اولیه باشد) برسد. به دلیل مشابهت ساختاری دیفنوکسیلات به مسکنهای افیونی، احتمال مهار تنفسی با تأخیر (تا ۳۰ ساعت پس از مصرف) وجود دارد. این مورد به ویژه در دوزهای بالاتر یا مسمومیت اهمیت مییابد و نیاز به پایش دقیق دارد. بیماران به ویژه در کودکان و افراد مسن برای علائم مسمومیت با آتروپین (مانند تپش شدید قلب، گرگرفتگی، خشکی پوست و دهان، و احتباس ادرار) تحت نظر بگیرید، به دلیل احتمال ایجاد خوابآلودگی و سرگیجه، بیمار نباید رانندگی کند یا از ماشین آلات سنگین استفاده کند. به دلیل خطر مسمومیت و مرگ در کودکان، بیمار باید دارو را در محلی ایمن و دور از دسترس کودکان نگهداری کند. توجه: این مقاله صرفاً برای آگاهی بخشی و افزایش دانش عمومی تهیه شده است و به هیچ عنوان نباید به عنوان جایگزینی برای نظر، تشخیص یا تجویز پزشک در نظر گرفته شود. همواره پیش از مصرف هرگونه دارویی، با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید. همچنین میتوانید برای معرفی و اطلاع کامل از داروهای دیگر به صفحه مقالات دارویی ما مراجعه کنید.
منابع:
- https://www.darooyab.ir
- درمانکده دات کام Darmankade.com
- https://druket.com/mag/diphenoxylate
- https://doctoreto.com/blog/diphenoxylate/
