آمپول روگام یک داروی تزریقی است که برای جلوگیری از
پیشگیری از حساسیت ارهاش (Rh) در بارداری استفاده میشود. احتمالا مادرهایی که گروه خونیشان منفی است و همسرشان گروه خونی مثبت دارد، با این آمپول آشنا باشند. آمپول روگام از ایمونوگلوبولین تشکیل شده و کمک میکند تا سیستم ایمنی افراد Rh منفی در برابر خون Rh مثبت آنتی بادی تولید نکند. آمپول روگام توسط پزشک زنان طی بارداری و در صورت مثبت شدن گروه خونی نوزاد، پس از بارداری برای مادر تجویز میکند. اگر در چنین شرایطی، جنین Rh مثبت باشد (که از پدر به ارث میبرد)، بدن مادر ممکن است این تفاوت را به عنوان یک تهدید شناسایی کند و آنتی بادی هایی علیه خون جنین بسازد. این واکنش ایمنی میتواند منجر به مشکلات جدی برای جنین شود. در ادامه این مقاله از
وبلاگ مدی مدیا به بررسی کامل آمپول روگام می پردازیم.
اطلاعات دارویی آمپول روگام
تزریق به موقع آمپول روگام، از بروز این واکنش جلوگیری میکند و نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین ایفا میکند. ناسازگاری Rh ممکن است در بارداری های بعدی باعث تخریب گلبول های قرمز جنین شده و منجر به بیماری همولیتیک نوزاد و کم خونی شدید، یرقان (زردی)، آسیب مغزی، یا حتی مرگ داخل رحمی شود. نکته مهم این است که این اتفاق معمولاً در اولین بارداری رخ نمیدهد، اما اگر مادر قبلاً در معرض خون Rh مثبت قرار گرفته باشد (مثلاً از طریق زایمان، سقط، انتقال خون یا آسیب فیزیکی)، خطر در بارداری های بعدی بالا میرود.
اشکال دارویی: محلول تزریقی به شکل آمپول.
نام تجاری: انتی دی ایمنوگلوبولین
روش مصرف: آمپول روگام معمولاً به صورت عضلانی تزریق میشود و فقط برای مادرانی تجویز میشود که Rh منفی هستند و هنوز به Rh حساس نشده اند. این دارو کاربرد درمانی ندارد، بلکه یک روش پیشگیرانه است؛ یعنی تنها زمانی مؤثر است که هنوز بدن مادر واکنش ایمنی خاصی علیه Rh نشان نداده باشد.
سیستم Rh در خون چیست؟
یکی از اصلی ترین و شناخته شده ترین سیستم های گروه بندی خون سیستم Rh است که نقش بسیار مهمی در سلامت مادرو جنین در دوران بارداری دارد. سیستم Rh براساس وجود یا عدم وجود نوعی پروتئین خاص به نام آنتی ژن RhD بر روی سطح گلبول های قرمز خون تعیین میشود. این آنتی ژن یکی از عوامل کلیدی برای تمایز افراد به دو گروه Rh مثبت و Rh منفی است.
تفاوت گروه خونی Rh مثبت و منفی
اگر سطح گلبول های قرمز خون شما دارای آنتی ژن RhD باشد، شما در گروه خونی Rh مثبت قرار دارید. بیش از ۸۵٪ جمعیت دنیا Rh مثبت هستند و این وضعیت کاملاً طبیعی است.اما اگر این پروتئین روی گلبول های قرمز وجود نداشته باشد، گروه خونی شما Rh منفی محسوب میشود. این وضعیت در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افراد دیده میشود و در شرایط عادی مشکلی برای سلامت فرد ایجاد نمیکند.
اهمیت گروه خونی Rh در دوران بارداری
مشکل اصلی زمانی پیش میآید که مادر باردار دارای گروه خونی Rh منفی باشد ولی جنین از پدر گروه خونی Rh مثبت داشته باشد. در این شرایط ممکن است خون جنین وارد جریان خون مادر شود (مثلاً هنگام زایمان، سقط، ضربه به شکم یا برخی آزمایشات پزشکی). بدن مادر که Rh منفی است، ممکن است گلبولهای قرمز Rh مثبت جنین را به عنوان یک ماده بیگانه شناسایی کرده و شروع به تولید آنتی بادی علیه آن ها کند.این آنتی بادی ها در بارداری های بعدی میتوانند از جفت عبور کرده و گلبول های قرمز جنین را تخریب کنند. این پدیده به نام ناسازگاری Rh شناخته میشود و میتواند عوارض خطرناکی مانند:
- کم خونی شدید در جنین، که باعث کاهش اکسیژن رسانی به بافت ها میشود.
- زردی نوزاد (یرقان) که ناشی از تخریب گلبول های قرمز است.
- آسیب به مغز و اندام های حیاتی در موارد شدید
- در نهایت، ممکن است منجر به مرگ جنین یا نوزاد شود.
نقش حیاتی آمپول روگام در پیشگیری
در واقع، آمپول روگام مانند یک سپر عمل میکند و گلبول های قرمز Rh مثبت جنین را در بدن مادر خنثی میکند تا سیستم ایمنی مادر هیچ واکنشی نسبت به آن نشان ندهد. این اقدام پیشگیرانه باعث میشود مادر حساس نشود و در نتیجه خطر ناسازگاری Rh و عوارض آن در بارداری های بعدی به حداقل برسد. توجه داشته باشید که این آمپول فقط زمانی مؤثر است که مادر هنوز نسبت به Rh مثبت حساس نشده باشد؛ بنابراین، تزریق آن باید در زمان های مشخصی از بارداری و پس از تولد انجام شود.
ناسازگاری خونی مادر و جنین
در دوران بارداری، زن و جنینش معمولاً ارتباط خونی ندارند. اما گاهی اوقات مقدار کمی خون از جنین میتواند با خون مادر مخلوط شود. به این نکته توجه داشته باشید که یک زن Rh منفی با جنین RH مثبت میتواند در هر مرحله از بارداری اول آنتیبادیهای ضد RH بسازد و لزوما نیازی نیست به مرحله زایمان رسیده باشد. این موضوع ممکن است در حین شرایط زیر رخ دهد:
- زایمان
- سقط جنین
- آمنیوسنتز یا نمونه برداری از پرزهای کوریونی
- خونریزی در دوران بارداری
- تلاش برای چرخاندن دستی جنین به سمت پایین برای تولد (جنین را از حالت بریچ خارج کنید)
- ضربه به شکم در دوران بارداری
- حاملگی خارج رحمی.
البته مشکلات سلامتی معمولاً در اولین بارداری یک زن Rh منفی با جنین Rh مثبت رخ نمیدهد. زیرا بدن او فرصتی برای تولید آنتی بادیهای زیادی ندارد. اما اگر در بارداری اول درمان انجام نشود و زن بعداً دوباره با جنین Rh مثبت باردار شود، میتواند آنتی بادیهای بیشتری بسازد. آنتی بادیهای بیشتر، جنین آینده را در معرض خطر قرار میدهد.
بهترین زمان برای تزریق آمپول روگام
بهتر است آمپول روگام را بین 28 تا 32 هفته تزریق کنید تا دارو قبل از شروع زایمان فرصتی برای اثربخشی داشته باشد. اگر بعد از زایمان نیاز به واکسن روگام دارید یا به دلیل اینکه یک عمل جراحی، آمنیوسنتز، سقط جنین یا تصادف داشتید، باید ظرف 72 ساعت واکسن خود را تزریق کنید.اگر نوزاد پس از تولد مشخص شود که گروه خونی Rh مثبت دارد، آمپول روگام بلافاصله به مادر تزریق میشود تا از بروز حساسیت و تولید آنتی بادی در برابر Rh جلوگیری شود. این تزریق اهمیت زیادی دارد چرا که خون جنین ممکن است در هنگام زایمان با خون مادر مخلوط شود. پیگیری منظم و انجام آزمایشات لازم به شما و پزشک کمک میکند بهترین زمان را برای تزریق این آمپول تشخیص دهید.
نکته: ترجیحاً در عضله دلتوئید بالای بازو یا عضله جانبی ران تجویز میشود. به دلیل خطر آسیب به عصب سیاتیک، به طور معمول از ناحیه گلوتئال (عضله باسن) استفاده نکنید.
آمپول روگام و عوارض آن
عوارض جانبی زیر ممکن است در برخی افراد دیده شود و در طول زمان با عادت کردن بدن شما به دارو بهتر شود. اگر همچنان پس از چند روز این علائم را تجربه میکنید یا به مرور زمان بدتر میشوید، فوراً به پزشک خود اطلاع دهید.
عوارض شایع و احتمالی
- واکنش های محل تزریق (تورم، قرمزی، درد، حساسیت، سفت شدن پوست)
- تب خفیف
- بثورات پوستی
- بدن درد
عوارض جدی
- واکنش های آلرژیک شدید با علائم خس خس سینه، تنگی قفسه سینه، مشکلات تنفسی.
- فشار خون پایین، سرگیجه، استفراغ، بثورات خارش دار، کهیر، و تورم زبان یا گلو.
- تجزیه گلبول های قرمز با علایم تب، کمردرد، حالت تهوع، استفراغ، لرزش، تغییر در فشار خون، تغییر رنگ ادرار و یا خون در ادرار.
موارد منع مصرف آمپول روگام
- حساسیت شدید یا آلرژی به ایمونوگلوبولین
- افراد Rh مثبت
- عفونتهای فعال شدید
تداخل دارویی روگام
تداخل قابل توجهی مشخص نشده است.
شرایط نگهداری آمپول روگام
آمپول روگام باید در دمای اتاق و دور از نور نگهداری شود.
نکاتی که پیش از تزریق روگام باید بدانید!
قبل از مصرف آمپول روگام، اگر به آن یا سایر ترکیبات موجود در دارو حساسیت دارید،از تزریق آن خودداری کنید. این دارو ممکن است حاوی مواد غیرفعالی باشد که میتواند باعث واکنشهای آلرژیک یا مشکلات دیگر شود. در صورت داشتن سوابق پزشکی از جمله مشکلات سیستم ایمنی، مشکلات کلیوی، مشکلات کبدی، برخی بیماریهای ریوی COPD و دیابت، سایر موارد مشکلات معده (مانند تومورها)، بیماری HIV و… با پزشک در رابطه با خطرات این دارو مشورت کنید. در ادامه به برخی از موارد احتیاط آمپول روگام خواهیم پرداخت:
روگام از پلاسما یا خون انسانی تهیه میشود، بنابراین همیشه احتمال انتقال بیماریهای ویروسی یا عوامل عفونی وجود دارد، اگرچه فرآیندهای استاندارد تولید تلاش دارند تا این خطر را به حداقل برسانند. در صورت سابقه حساسیت به محصولات خونی، باید احتیاط شود.
نکات مهم درباره ایمنی آمپول روگام
آمپول روگام تحت نظر پزشک تزریق میشود و قبل از آن تاریخچه حساسیت های دارویی و شرایط خاص مادر بررسی میشود تا خطر عوارض به حداقل برسد.
این آمپول از خون انسانی تهیه شده و در کارخانه های معتبر با استانداردهای بالا تولید میشود.
فواید پیشگیری از عوارض جدی ناسازگاری Rh بسیار بیشتر از ریسک های احتمالی عوارض جانبی است.
تزریق آمپول روگام یکی از اقدامات بسیار مهم و ایمن در مراقبت های دوران بارداری برای مادران Rh منفی است. بیشتر افراد این آمپول را بدون هیچ مشکل خاصی تحمل میکنند و عوارض جانبی آن معمولاً خفیف و گذراست. در صورت مشاهده هرگونه علائم غیر عادی پس از تزریق، مراجعه به پزشک و پیگیری توصیه های درمانی بسیار حیاتی است تا سلامت شما و نوزاد حفظ شود.
موارد احتیاط درباره این آمپول
در افرادی که به تازگی واکسنهای حاوی ویروس زنده (مانند واکسن سرخک، اوریون، سرخجه، و آبلهمرغان) دریافت کردهاند، روگام ممکن است بر اثربخشی واکسن تأثیر بگذارد. توصیه میشود واکسنها حداقل سه ماه بعد از تزریق روگام تجویز شوند.
در افرادی که دارای مشکلات خونی مانند کمبود پلاکت یا اختلالات انعقادی هستند، تزریق عضلانی ممکن است خطر خونریزی ایجاد کند. در این شرایط ممکن است روش تزریق یا دوز مصرفی نیاز به تنظیم داشته باشد.
روگام به طور ویژه در دوران بارداری استفاده میشود و به طور کلی بیخطر است. اما باید تحت نظر پزشک و با ارزیابی کامل مصرف شود. در دوران شیردهی نیز مشکلی از نظر ایمنی برای نوزاد گزارش نشده است.
