نیمودیپین در موارد تخصصی پزشکی، به ویژه در رشتههای نورولوژی و جراحی مغز و اعصاب، از جایگاهی ویژه برخوردار است. این دارو عمدتاً با هدف پیشگیری از عوارض ثانویه پس از یک نوع خاص خونریزیهای مغزی به کار میرود. درک مکانیسم اثر، موارد استفاده و ملاحظات مرتبط با این دارو میتواند به بیماران و همراه آنان کمک کند تا نقش آن در روند درمان را بهتر درک نمایند. در ادامه این مقاله به بررسی دقیق این دارو در
وبلاگ مدی مدیا میپردازیم.
اطلاعات دارویی نیمودیپین (Nimodipine)
نیمودیپین متعلق به دستهی دارویی مسدودکنندههای کانال کلسیم نوع دی هیدروپیریدین است. این دارو برخلاف برخی از همردههای خود، دارای اثر انتخابی قابل توجهی بر روی عروق خونی مغز میباشد. مکانیسم اصلی اثر این دارو، از ورود یونهای کلسیم به داخل سلولهای عضلانی صاف دیوارهی رگهای مغزی جلوگیری میکند. این عمل منجر به مهار انقباض عروقی و در نتیجه، گشاد شدن شریانهای کوچک مغز و افزایش جریان خون در نواحی حیاتی و در معرض خطر میگردد.
اشکال دارویی: کپسولهای خوراکی (معمولاً با دوز ۳۰ میلیگرم) و محلول تزریقی داخل وریدی (اغلب در ویالهای حاوی ۱۰ میلیگرم).
نامهای تجاری: معروف این دارو در بازار دارویی ایران و جهان میتوان به نیموتوپ (Nimotop) اشاره نمود.
جذب خوراکی دارو نسبتاً سریع است اما متابولیسم گستردهای در کبد دارد که در تعیین دوز و احتیاطات مصرف نقش اساسی ایفا میکند.
کاربرد قرص نیمودیپین
کاربرد اصلی و تأییدشدهی نیمودیپین، پیشگیری و کاهش عوارض ایسکمیک (کمخونی) ناشی از اسپاسم عروق مغزی پس از خونریزی زیر عنکبوتیه ناشی از آنوریسم است. این نوع خونریزی، اغلب به دنبال پاره شدن یک بیرونزدگی ضعیف در دیواره سرخرگ مغزی (آنوریسم) رخ میدهد.
اسپاسم عروقی یا وازواسپاسم، معمولاً بین روز سوم تا چهاردهم پس از خونریزی اولیه آغاز شده و میتواند باعث تنگی شدید عروق و در نتیجه کاهش جریان خون مغز شود. مصرف بهموقع نیمودیپین در این بیماران، با گشاد کردن عروق مغزی، بروز و شدت این اسپاسمها را کاهش داده و احتمال بروز نقصهای نورولوژیک جدی و دائمی مانند فلج یا اختلالات گفتاری را کم میکند.
شکل تزریقی دارو نیز معمولاً در شرایط حاد، برای بیمارانی که در حالت کما هستند یا به دلیل اختلال در بلع قادر به مصرف خوراکی نباشند، در محیط بیمارستان و تحت نظارت دقیق مداوم (در بخش مراقبتهای ویژه) مورد استفاده قرار میگیرد. گاهی ممکن است از این دارو در سایر شرایط مرتبط با اسپاسم عروق مغزی نیز به کار می رود که تصمیم در این مورد کاملاً بر عهدهی پزشک متخصص میباشد.
عوارض داروی نیمودیپین
عوارض شایع
از عوارض نسبتاً شایع آن میتوان به سردرد، احساس گرگرفتگی و قرمزی پوست، کاهش قابلتوجه فشار خون، تهوع، احساس سبکی سر و ضربان قلب آهسته اشاره کرد. این عوارض اغلب خفیف تا متوسط بوده و ممکن است با تطابق بدن پس از چند روز کاهش یابند.
عوارض جدی
عوارض جدیتر اما نادر، شامل واکنشهای آلرژیک شدید (کهیر، تنگی نفس، تورم صورت)، مشکلات کبدی (با علائمی مانند زردی پوست یا چشم، درد شکم، ادرار تیره)، افت فشار خون به میزان خطرناک و ادم ریوی گزارش شدهاند.
قطع ناگهانی دارو بدون مشورت پزشک، بهویژه پس از مصرف طولانی، ممکن است خطرناک بوده و باعث بازگشت ناگهانی اسپاسم عروقی، افزایش فشار خون یا بروز سایر نوسانات قلبی-عروقی شود. کاهش تدریجی دوز تحت نظر پزشک، روش ایمنتری برای قطع درمان است.
موارد منع مصرف قرص نیمودیپین
مصرف این دارو در افرادی که سابقه حساسیت شناخته شده به نیمودیپین یا دیگر داروهای مشابه از خانواده دی هیدروپیریدینها (مانند نیفدیپین، آملودیپین) دارند، مطلقاً ممنوع است. بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی باید با احتیاط فراوان و تحت مراقبتهای ویژه و پایش مداوم از این دارو استفاده کنند، زیرا متابولیسم دارو به شدت کاهش مییابد و خطر تجمع دارو و مسمومیت وجود دارد.
همچنین در افراد با فشار خون پایین کنترلنشده، نارسایی قلبی پیشرفته، سندرم سینوس بیمار یا بلوک قلبی درجه دو یا سه، منع مصرف نسبی یا کامل وجود دارد. برای سنین بالا، معمولاً دوز دارو با احتیاط بیشتری شروع و تنظیم میشود، زیرا ممکن است حساسیت به اثرات دارو بیشتر و عملکرد کبد کندتر باشد.
مصرف در دوران شیردهی و بارداری
دربارهی دوران بارداری، مطالعات کنترلشدهای وجود ندارد و تنها در صورتی که منافع مورد انتظار برای مادر بهوضوح بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد، ممکن است با احتیاط بسیار زیاد تجویز شود. مصرف در دوران شیردهی نیز معمولاً توصیه نمیشود، زیرا احتمال ترشح دارو در شیر مادر وجود دارد.
تداخلات دارویی نیمودیپین
نیمودیپین میتواند با داروهای مختلفی تداخل اثر داشته باشد که آگاهی از آن برای جلوگیری از عوارض خطرناک ضروری است. مصرف همزمان آن با سایر داروهای کاهندهی فشار خون (مانند پروپرانولول، لوزارتان، فوروزماید) باعث تشدید اثر و افت فشار خون شدید می شود.
داروهای مهارکنندهی قوی آنزیم سیتوکروم در کبد مانند برخی داروهای ضد قارچ (کتوکونازول، ایتراکونازول) یا آنتیبیوتیکها (اریترومایسین، کلاریترومایسین) میتوانند سطح خونی نیمودیپین را به میزان خطرناکی افزایش دهند. برعکس، داروهای القاکننده آنزیمهای کبدی مانند ریفامپین، کاربامازپین یا فنوباربیتال می تواند سطح خونی دارو را کاهش داده و از اثرات درمانی آن بکاهند.
همچنین، مصرف همزمان با داروهای محرک سیستم عصبی یا برخی داروهای ضد افسردگی ممکن است اثرات متقابل داشته باشد. حتما فهرست کاملی از تمام داروهای شیمیایی، مکملها، ویتامینها و حتی داروهای گیاهی مصرفی خود را در اختیار پزشک و داروساز قرار دهید.
روش مصرف قرص و آمپول نیمودیپین
مصرف این دارو باید دقیقاً مطابق با دستور پزشک معالج و اغلب طبق پروتکلهای درمانی استاندارد باشد. کپسولهای خوراکی معمولاً بهصورت یک کپسول ۳۰ میلیگرمی هر چهار ساعت یکبار (در مجموع ۶ دوز در روز) و به مدت ۲۱ روز متوالی پس از خونریزی زیر عنکبوتیه تجویز میشوند. دوز دقیق آن بر اساس شرایط بالینی بیمار، وزن و عملکرد کبد تعیین میگردد و هرگز نباید خودسرانه تغییر کند. کپسول را باید به طور کامل بلعید و از جویدن یا خرد کردن آن خودداری نمود.
شکل تزریقی دارو، که به صورت ویال وجود دارد، بهصورت انفوزیون وریدی مداوم و با استفاده از پمپ سرنگ، در بخشهای ویژهی بیمارستانی تزریق میشود. معمولاً پس از یک دوز اولیه (بولوس)، سرعت تزریق به صورت میلیگرم در ساعت تنظیم میشود. سرعت و مدت تزریق توسط پرستاران مجرب و طبق پروتکل دقیق تنظیم میشود تا از بروز عوارضی مانند افت ناگهانی فشار یا تحریک محل تزریق جلوگیری شود. بیمار در حین تزریق تحت مانیتورینگ قلبی و فشار خون قرار میگیرد.
نکاتی که درباره مصرف نیمودیپین باید بدانید!
مصرف طولانیمدت نیمودیپین باید حتماً تحت نظارت دورهای پزشک باشد تا از نظر عملکرد کبد (با آزمایشهای آنزیمهای کبدی) و فشار خون پایش شوید. در زمان استفاده از این دارو، به طور جدی از مصرف همزمان آب گریپفروت، آب پرتقال تلخ یا آبمیوههای مشابه خودداری کنید. چراکه این مواد حاوی ترکیباتی هستند که آنزیمهای متابولیزه کننده دارو در کبد را مهار کرده و میتوانند سطح دارو را در خون به شدت و به شکل خطرناکی افزایش دهند.
قبل از شروع مصرف، پزشک را از سابقه تمام بیماریهای خود به ویژه مشکلات کبدی، قلبی، کلیوی، فشار خون پایین یا سابقه سکته مغزی مطلع سازید. پس از مصرف دارو، بهویژه در ابتدای درمان یا پس از افزایش دوز، از برخاستن ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته پرهیز کنید تا خطر سرگیجه و افت فشار وضعیتی کاهش یابد.
در صورت فراموشی یک نوبت، به محض بهیادآوردن آن را مصرف کنید، مگر اینکه به زمان نوبت بعدی نزدیک باشد. در این حالت از مصرف دو برابری دارو به طور همزمان اکیداً خودداری نمایید. رانندگی یا کار با ماشینآلات سنگین تا هنگام آگاهی از پاسخ بدن به دارو نیاز به احتیاط دارد.
تذکر نهایی: این محتوا بر اساس منابع معتبر پزشکی تهیه شده، اما تنها منبع معتبر برای اقدام درمانی، پزشک متخصص با توجه به شرایط بالینی منحصربهفرد شماست.
منابع
- ( British National Formulary (BNF کتاب BNF (فرمول ملی بریتانیا)
- UpToDate
- IBM Watson Health: Nimodipine.
- سازمان غذا و داروی ایران. اطلاعات دارویی جامع (IRCD)؛ پرونده الکترونیک داروی نیمودیپین.
