از جمله داروهای حیاتی و شناختهشده در حوزه بیماریهای قلبی-عروقی نیتروگلیسرین است. این دارو با سابقهای طولانی، نقش تعیینکنندهای در مدیریت فوریتهای قلبی مانند آنژین صدری ایفا میکند. درک صحیح از نحوه عملکرد، موارد استفاده و ملاحظات مرتبط با مصرف این دارو، برای بیماران و همراهان آنان بسیار حائز اهمیت است. در این مقاله از
وبلاگ مدی مدیا، به تشریح جامع ابعاد مختلف داروی نیتروگلیسرین میپردازیم.
اطلاعات دارویی نیتروگلیسرین nitroglycerin
نیتروگلیسرین دارویی است که در دسته نیتراتها قرار میگیرد. این دارو عمدتاً به شکل زیرزبانی (قرص یا اسپری) مورد استفاده قرار میگیرد. مکانیسم اثر اصلی این دارو گشاد کردن عروق خونی به ویژه سیاهرگها است. این گشادشدن عروق سبب کاهش بار کار قلب میشود. با کاهش مقاومت در برابر جریان خون، نیاز عضله قلب به اکسیژن کمتر میگردد. در نتیجه، درد قلبی ناشی از کمخونی عضله قلب به سرعت تسکین مییابد. اثر آن بسیار سریع و معمولاً در عرض چند دقیقه ظاهر میشود. این سرعت عمل، باعث شده تا دارویی اورژانسی محسوب شود.
اشکال دارویی: قرص زیرزبانی، پمادهای موضعی، برچسبهای پوستی و کپسولهای خوراکی با اثر طولانیمدت.
نام های تجاری: سوستاک (پیوسته رهش)، نیتروکانتین، نیتروکاردین(پیوسته رهش)، دروکانتین(پیوسته رهش)، نیتروژل، نیتروپرل، تریکانتین، نیترومکس.
کاربرد قرص نیتروگلیسرین
کاربرد اصلی و تایید شده نیتروگلیسیرین، پیشگیری و تسکین سریع دردهای آنژین صدری است. آنژین صدری به درد یا فشار در قفسه سینه گفته میشود که به دلیل کاهش خونرسانی به قلب ایجاد میگردد. بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر، اغلب این دارو را همراه خود دارند. این افراد میتوانند در مواجهه با شروع درد، بلافاصله از دارو استفاده کنند.
همچنین ممکن است پزشک جهت پیشگیری از بروز درد در موقعیتهای قابل پیشبینی تجویز نماید. به عنوان مثال، مصرف دارو پیش از انجام فعالیتهای بدنی سنگین یا مواجهه با استرسهای شدید توصیه میشود. در برخی پروتکلهای درمانی، از اشکال طولانیاثر آن برای کنترل مزمن آنژین استفاده میشود. با این حال، شکل زیر زبانی برای مقاصد اورژانسی طراحی شده است.
عوارض داروی نیتروگلیسرین
عوارض شایع:
مصرف نیتروگلیسرین مانند هر داروی دیگری میتواند همراه با عوارضی باشد. شایعترین عوارض آن مرتبط با خاصیت گشادکنندگی عروق است. از دیگر عوارض سردرد ضرباندار است که اغلب پس از چند روز مصرف منظم کاهش مییابد. احساس گرگرفتگی، سرگیجه و سبکی سر به ویژه هنگام برخاستن ناگهانی نیز گزارش میشود. این علائم معمولاً خفیف و گذرا هستند.
عوارض جانبی:
از عوارض جانبی کمتر شایع میتوان به افزایش ضربان قلب، حالت تهوع و ضعف اشاره کرد. در موارد نادر، واکنشهای حساسیتی شدید یا افت فشار خون خطرناک رخ میدهد.
عوارض قطع ناگهانی:
مصرف اشکال طولانیمدت دارو به ویژه در بیمارانی که به طور مزمن استفاده میکنند، خطرناک است. این عمل میتواند سبب بازگشت شدید علائم آنژین یا حتی بروز حوادث قلبی جدی شود.
موارد منع مصرف قرص نیتروگلیسرین
این دارو در برخی شرایط منع مصرف دارد. مصرف همزمان نیتروگلیسیرین با داروهای مرتبط با اختلال نعوظ مانند سیلدنافیل (ویاگرا) مطلقاً ممنوع است. این ترکیب میتواند موجب افت فشار خون کشنده شود. بیماران مبتلا به افت فشار خون شدید نیز نباید از این دارو استفاده نمایند. افرادی که دچار کمخونی شدید یا هایپرتروفی کاردیومیوپاتی انسدادی هستند نیز در معرض خطرند.
در مورد مشکلات قلبی مانند میوکاردیت یا پریکاردیت احتیاط ضروری میباشد. برای بیماران با سابقه خونریزی مغزی یا افزایش فشار داخل جمجمه، منع مصرف نسبی وجود دارد. در دوران بارداری، تنها در صورت ضرورت مطلق و زیر نظر پزشک قابل استفاده است. در دوران شیردهی نیز با احتیاط فراوان تجویز میشود، چرا که احتمال ترشح در شیر مادر وجود دارد.
تداخلات دارویی نیتروگلیسرین
نیتروگلیسرین با طیف وسیعی از داروها امکان تداخل دارد. همانطور که ذکر شد، خطرناکترین تداخل با داروهای اختلال نعوظ است. ترکیب آن با سایر داروهای گشادکننده عروق یا کاهنده فشار خون میتواند اثر کاهش فشار را تشدید کند. این داروها شامل بلوکرهای کانال کلسیم( دیلتیازم، وراپامیل، نیمودیپین، نیفدیپین و آملودیپین)، مهارکنندههای ACE و مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین(کاپتوپریل، لیزینوپریل و انالاپریل و لوزارتان و والزارتان)میباشند.
مصرف همزمان با الکل نیز به دلیل تشدید اثرات گشادکنندگی عروق و سرگیجه بسیار خطرناک است. برخی داروهای ضدافسردگی و آنتیسایکوتیکها نیز ممکن است بر پاسخ فشار خون تاثیر بگذارند. داروهای هورمونی و ضدالتهاب غیراستروئیدی نیز از جمله مواردی هستند که نیاز به نظارت دقیق دارند. لذا ارائه لیست کامل داروهای مصرفی به پزشک، امری حیاتی محسوب میگردد.
روش مصرف قرص و سافت ژل نیتروگلیسرین
قرص زیرزبانی باید بلافاصله با شروع درد قلبی یا پیش از فعالیت مستعد کننده مصرف شود. قرص را در زیر زبان قرار داده و اجازه دهید کاملاً حل شود. از بلعیدن یا جویدن آن خودداری کنید. در حین مصرف، بهتر است بیمار نشسته یا دراز کشیده باشد تا از سرگیجه جلوگیری شود. اشکال جویدنی نیز به صورت جویدن کامل و سپس نگهداری در دهان برای جذب مخاطی به کار میروند.
سافت ژل یا کپسولهای خوراکی معمولاً برای اثر طولانیمدت و با دستور پزشک مصرف میشوند. مقدار مصرف کاملاً وابسته به تشخیص پزشک است. معمولاً دوز اولیه کوچک بوده و در صورت لزوم پس از پنج دقیقه میتوان یک دوز دیگر مصرف کرد. اگر درد پس از سه دوز برطرف نشد، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
نکاتی که درباره مصرف نیتروگلیسرین باید بدانید!
استفاده طولانیمدت و مکرر از نیتروگلیسیرین میتواند منجر به ایجاد تحمل دارویی شود. به این معنی که بدن به دوز معمول پاسخ نداده و نیاز به دوز بالاتر یا تغییر رژیم درمانی است. پزشکان معمولاً با تعیین “دوره عاری از نیترات” در ساعات شبانهروز سعی در پیشگیری از این پدیده دارند. این دوره به حفظ اثربخشی دارو در طولانیمدت کمک میکند.
از منظر روانی، همراه داشتن این دارو میتواند به بیمار احساس امنیت و کنترل بر بیماری ایجاد کند. این موضوع در کاهش اضطراب مرتبط با حملات قلبی مؤثر است. رعایت یک رژیم غذایی سالم برای قلب، کمنمک و کمچرب، اثربخشی درمان را افزایش میدهد. از مصرف الکل جداً پرهیز کنید. قبل از مصرف، از تاریخ انقضای دارو اطمینان حاصل نمایید، زیرا قرصهای تاریخ گذشته اثر خود را از دست میدهند.
شرایط نگهداری
دارو را باید در ظرف اصلی و دور از نور، رطوبت و حرارت نگهداری کرد. بلافاصله پس از باز کردن درب قوطی، پنبه داخلی آن را دور بیندازید. اگر با مصرف دارو دچار سرگیجه شدید، از رانندگی یا کار با ماشینآلات اجتناب کنید. در صورت بروز علائم حساسیت مانند کهیر یا مشکل در تنفس، مصرف را قطع و به پزشک مراجعه نمایید. برنامه درمانی خود را بدون مشورت پزشک تغییر ندهید.
تذکر: این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره پزشکی نیست. برای هرگونه سوال درباره مصرف این دارو، با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
منابع:
- کتاب داروشناسی کاتزونگ و ترور (ویرایش جدید).
- راهنمای دارویی ایرانیان (ویژه نامه داروهای قلبی-عروقی).
- پایگاه اطلاعات دارویی UpToDate (بخش درمان آنژین).
- بروشور دارویی رسمی نیتروگلیسیرین (شرکتهای تولید کننده معتبر).
