معرفی داروی فلوفنازین دکانوات

فلوفنازین دکانوات یکی از داروهای مهم در گروه داروهای ضد روان‌پریشی تیپیکال یا نسل اول به شمار می‌رود. این دارو عمدتاً در درمان بلندمدت اختلالات جدی روانی مانند اسکیزوفرنی مورد استفاده قرار می‌گیرد. فرمولاسیون خاص این دارو به شکل تزریقی با اثر طولانی‌مدت طراحی شده است. این ویژگی امکان کنترل علائم را برای مدت‌زمان قابل توجهی فراهم می‌کند و نیاز به مصرف روزانه قرص را کاهش می‌دهد. در ادامه این مقاله، اطلاعات جامعی درباره این دارو ارائه خواهد شد تا درک بهتری از فلوفنازین حاصل شود. در ادامه این مقاله از وبلاگ مدی مدیا به بررسی کامل این دارو می پردازیم. توجه مهم: مطالب ارائه‌شده در این مقاله صرفاً جهت افزایش آگاهی و دانش عمومی شما گردآوری شده و به هیچ عنوان جایگزین تشخیص، توصیه یا نظارت پزشک متخصص نمی‌باشد. هر گونه تصمیم‌گیری درباره مصرف، قطع یا تغییر دوز دارو باید تحت نظر پزشک صورت گیرد.

اطلاعات دارویی فلوفنازین FLUPHENAZINE

اشکال دارویی: قرص‌های خوراکی (با دوزهای متفاوت) و آمپول‌های تزریقی عضلانی با اثر طولانی‌مدت (دکانوات). نام‌های تجاری: پرولیکسین (Prolixin)، مودیتن (Moditen)، آناتنزول (Anatensol)، پاسینول (Pacinol). مکانیسم اثر: فلوفنازین از طریق مهار گیرنده‌های دوپامین نوع ۲ (D2) در مغز عمل می‌کند. دوپامین یک انتقال‌دهنده عصبی است که در افراد مبتلا به روان‌پریشی مانند اسکیزوفرنی، فعالیت بیش از حد دارد. با مسدود کردن این گیرنده‌ها، دارو به کاهش علائم مثبت مانند توهم و هذیان کمک شایانی می‌کند.

 کاربرد قرص و آمپول فلوفنازین

این دارو عمدتاً برای مدیریت و کنترل علائم اختلالات روان‌پریشی مزمن مورد استفاده قرار می‌گیرد. مهم‌ترین کاربرد آن در درمان بیماری اسکیزوفرنی است. هدف از درمان، کاهش علائم فعال بیماری و جلوگیری از عود مجدد آن در بلندمدت می‌باشد. همچنین ممکن است در برخی موارد برای اختلالات روان‌پریشی دیگر که با علائم مشابه بروز می‌کنند، تجویز شود. در مواردی که بیماران در مصرف منظم داروهای خوراکی مشکل دارند، فرم تزریقی طولانی‌اثر گزینه مناسبی می باشد.

عوارض داروی فلوفنازین

عوارض شایع و جانبی

فلوفنازین مانند همه داروها، می‌تواند عوارضی ایجاد کند. عوارض شایع آن شامل خشکی دهان، تاری دید، یبوست، احساس سبکی سر و خواب‌آلودگی می باشد. همچنین ممکن است باعث سفتی یا بی‌قراری عضلات شود. افزایش وزن و تغییرات در چرخه قاعدگی نیز گزارش شده است.

عوارض جدی‌تر

در برخی موارد نادر، عوارض جدی‌تری مانند حرکت‌های غیرارادی عضلات (دیسکینزی دیررس)، بیقراری شدید (آکاتیزیا) یا اختلال در تنظیم دمای بدن ممکن است رخ دهد. در صورت بروز هر یک از این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

قطع ناگهانی و عوارض آن

قطع خودسرانه و ناگهانی این دارو به شدت خطرناک می باشد. این کار می‌تواند منجر به بازگشت شدید و ناگهانی علائم روان‌پریشی شود. همچنین ممکن است علائم ترک مانند تهوع، استفراغ یا سرگیجه ایجاد کند. کاهش دوز دارو باید به تدریج و تحت نظارت دقیق پزشک انجام پذیرد.

موارد منع مصرف قرص فلوفنازین

مصرف این دارو در افرادی که سابقه حساسیت به فلوفنازین یا هر جزء دیگر دارو دارند، ممنوع است. همچنین در بیمارانی که در اغماء (کما) به سر می‌برند یا افسردگی شدید سیستم عصبی مرکزی ناشی از داروهای دیگر دارند، نباید استفاده شود. بیماری‌های خاص: مبتلایان به بیماری‌های شدید کبدی، بیماری‌های قلبی-عروقی خاص مانند آریتمی‌های خطرناک، نارسایی قلبی، یا گلوکوم (آب سیاه) با زاویه بسته باید با احتیاط فراوان و تحت کنترل دقیق از این دارو استفاده کنند. افرادی با سابقه تشنج نیز در معرض خطر هستند. گروه‌های سنی: استفاده از این دارو در سالمندان با احتیاط بسیار بیشتری انجام می‌شود، زیرا این گروه در معرض عوارض جانبی شدیدتر مانند افت فشار خون و خواب‌آلودگی قرار میگیرند. تجویز برای کودکان و نوجوانان نیز معمولاً در شرایط بسیار خاص و با نظارت فوق‌العاده دقیق صورت می‌گیرد.

مصرف فلوفنازین در بارداری و شیردهی

استفاده از فلوفنازین در دوران بارداری تنها در صورت ضرورت شدید و با ارزیابی دقیق خطر و منفعت توسط پزشک متخصص مجاز است. این دارو می‌تواند از طریق شیر مادر منتقل شود، بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی نیازمند مشورت با پزشک و پایش دقیق نوزاد می باشد. به طور کلی، در این دوره‌ها باید از داروهای ایمن‌تر جایگزین استفاده کرد.

تداخلات دارویی فلوفنازین دکانوات

فلوفنازین می‌تواند با طیف گسترده‌ای از داروها تداخل ایجاد کند. مصرف همزمان آن با الکل یا داروهای آرام‌بخش وخواب‌آور دیگر (مانند دیازپام) می‌تواند باعث تشدید خواب‌آلودگی و خطر مشکلات تنفسی شود. همچنین داروهای ضد افسردگی سه‌حلقه‌ای یا برخی آنتی‌هیستامین‌ها عوارض آنتی‌کولینرژیک (مانند خشکی شدید دهان) را افزایش دهند. داروهایی که بر ریتم قلب تاثیر می‌گذارند نیز می‌توانند خطر عوارض قلبی را بالا ببرند. داروهای ضد پارکینسون ممکن است اثر بخشی یکدیگر را کاهش دهند. حتماً فهرست کامل تمام داروهای مصرفی خود (شامل داروهای بدون نسخه، گیاهی و مکمل‌ها) را به پزشک و داروساز اطلاع دهید تا از بروز تداخلات خطرناک جلوگیری شود.

روش مصرف قرص و آمپول فلوفنازین

1. قرص (خوراکی): معمولاً روزانه و با دستور پزشک مصرف می‌شود. دوز اولیه معمولاً پایین است و به تدریج بر اساس پاسخ بیمار و تحمل عوارض، افزایش می‌یابد. مصرف آن می‌تواند همراه با غذا یا بدون آن باشد، اما جهت کاهش ناراحتی معده، مصرف پس از غذا توصیه می‌شود. هرگز دوز تجویز شده را خودسرانه تغییر ندهید.
2. آمپول تزریقی (دکانوات): این فرم از دارو حتماً باید توسط پرسنل پزشکی و در محیط مناسب به صورت تزریق عمیق عضلانی (معمولاً در عضله سرین) انجام شود. تزریق خودسرانه بسیار خطرناک است. فواصل تزریق معمولاً بین ۲ تا ۴ هفته می باشد که دقیقاً توسط پزشک تعیین می‌شود.
3. مقدار مصرف: دوز مناسب برای هر فرد بر اساس شدت بیماری، پاسخ به درمان، سن و وزن بیمار به طور کاملاً اختصاصی تعیین می‌گردد. بنابراین دوز مصرفی یک فرد ممکن است با فرد دیگر تفاوت چشمگیری داشته باشد. پیروی دقیق از دستورالعمل پزشک در این زمینه حیاتی است.

نکاتی که درباره مصرف فلوفنازین باید بدانید!

استفاده طولانی‌مدت: مصرف بلندمدت این دارو نیازمند پایش منظم توسط پزشک می باشد. بررسی‌های دوره‌ای از نظر عوارض حرکتی احتمالی ، عملکرد کبد و کلیه، شمارش سلول‌های خونی و همچنین وضعیت سلامت قلبی بسیار اهمیت دارد. پزشک ممکن است در بازه‌های زمانی مشخص، دوز دارو را مجدداً ارزیابی کند. تغذیه و رژیم غذایی: در حین مصرف این دارو، رعایت یک رژیم غذایی سالم توصیه می‌شود. از آنجایی که افزایش وزن ممکن است رخ دهد، کنترل کالری دریافتی و فعالیت بدنی مناسب (در صورت تایید پزشک) مفید می باشد. مصرف آب کافی به ویژه برای مقابله با عوارضی مانند یبوست و خشکی دهان ضرورت دارد.

هشدارها و احتیاط‌های درباره مصرف فلوفنازین

تا زمانی که از پاسخ بدن خود به دارو اطمینان حاصل نکرده‌اید، از رانندگی یا کار با ماشین‌آلات سنگین خودداری کنید، زیرا باعث خواب‌آلودگی یا سرگیجه می شود. از قرار گرفتن طولانی در معرض نور خورشید اجتناب کنید، زیرا احتمال حساسیت به نور افزایش می یابد. در صورت برنامه‌ریزی برای جراحی یا درمان دندانپزشکی، حتماً مصرف این دارو را به جراح یا دندانپزشک خود اطلاع دهید. در صورت فراموشی یک دوز، طبق دستور پزشک یا داروساز عمل کنید و برای جبران دوز فراموش شده، دوز بعدی را دو برابر نکنید.

منابع:

• کتاب داروشناسی کاتزونگ و ترور (Katzung & Trevor’s Pharmacology).
• راهنمای دارویی بریتانیا (British National Formulary – BNF).
• انجمن روان‌پزشکی آمریکا (American Psychiatric Association) – دستورالعمل‌های درمانی.
• پایگاه اطلاعاتی داروهای Medscape.
• نشریه تخصصی درمان‌های روان‌پزشکی (Journal of Clinical Psychopharmacology).