گردش خون مغز، جریان خون در رگهای مغزی میباشد. این مسئله برای کارکرد درست مغز ضروری است. جریان خون مغز اکسیژن و مواد غذایی بخصوص گلوکز (نوعی قند) را به سلولهای مغز می رساند و موجب عملکرد صحیح نورونهای مغزی می شود. هر چند مغز قسمت کوچکی از وزن بدن را تشکیل میدهد ولی نیاز به انرژی زیادی برای کارکرد سلولهای مغزی دارد. بنابراین خونرسانی مغز نقش مهمی در کارکرد بافت مغز دارد. وقتی خونرسانی مغز کم شود سلولهای مغز آسیب می بینند. بسیاری از شرایط و اختلالات می توانند خونرسانی مغز را تحت تاثیر قرار دهند که در ادامه این مقاله از بلاگ مدی مدیا به آن می پردازیم.
نرسیدن خون به مغز چیست؟
وقتی یک لخته خون در مغز جلوی جریان خون رگهای مغزی را می گیرد سکته مغزی اتفاق می افتد، در نتیجه سلولهای مغزی این ناحیه می میرند، وقتی قسمتی از بافت مغز ازبین میرود فعالیتهایی که توسط این قسمت از مغز کنترل میگردد دچار اختلال می شوند برای مثال ممکن است تکلم و یا حرکت اندامها و یا حافظه دچار اختلال شوند.
میزان و درجه اختلالی که در عملکرد فرد بعد از سکته مغزی رخ می دهد به میزان منطقه درگیر و آسیب دیده و اینکه چقدر زود درمان سکته مغزی شروع شود بستگی دارد. بعضی بیماران دچار سکته مغزی کاملا بهبود می یابند اما بعضیها دچار ناتوانی می شوند و بعضی هم میمیرند. بر اساس آمار انجمن استروک آمریکا سکته مغزی پنجمین علت مرگ شناخته شد.
دلایل نرسیدن خون به مغز
علل کاهش خونرسانی به مغز متنوع است و بر اثر عوامل مختلفی بروز میکند. از علل نرسیدن خون به مغز میتوان به موارد زیر اشاره کرد.آترواسکلروز (سختی عروق):
شایعترین علت تنگی عروق مربوط به آترواسکلروز میشود، این شرایط زمانی اتفاق میافتد که تجمع چربی، کلسترول، کلسیم و سایر مواد در دیواره عروق، پلاکهای آترواسکلروتیک را تشکیل میدهد، این مورد شریانها را تنگ کرده و جریان خون به مغز را کاهش میدهد.لختههای خونی:
دومین مورد میباشد که باعث نرسیدن خون به مغز میشوند، زمانی که لختههایی در قلب یا عروق بزرگ شکل میگیرند، احتمال اینکه به عروق مغزی منتقل شوند، وجود دارد. در ادامه با بزرگ شدن این لختهها شریان به طور کلی مسدود میشود و گرفتگی عروق مغزی رخ میدهد.آمبولی:
مواد خارجی مانند لخته خون، تکههای چربی یا حتی حبابهای هوا میتوانند از طریق جریان خون به مغز رسیده و با انسداد عروق، جریان خون را مختل کنند.اسپاسم عروق:
عواملی مانند استرس، تغییرات دمایی و مصرف مواد مخدر باعث اسپاسم عروق میشوند، این مورد به طور موقت عروق را تنگ میکند و جریان خون را کاهش میدهد.التهاب عروق (واسکولیت):
برخی بیماریها مانند واسکولیت نیز خطر نارسایی عروق مغزی را به دنبال دارند، این بیماری با ایجاد التهاب در دیواره عروق، میتوانند منجر به تنگی یا انسداد شریانهای مغزی شوند و عملکرد مغز را تحت تأثیر قرار دهند.اختلالات ژنتیکی و ارثی:
برخی شرایط ارثی، مانند بیماریهای مرتبط با متابولیسم چربی یا انعقاد خون و آلزایمر میتوانند خطر تشکیل پلاک یا لخته را افزایش داده و به انسداد عروق مغزی منجر شوند. در نتیجه اگر به موقع مدیریت و درمان آلزایمر انجام نشود، احتمال کاهش خونرسانی به مغز بالا میرود.فشار خون بالا (هیپرتانسیون):
کنترلنشده به دیواره عروق آسیب میرساند و زمینهساز آترواسکلروز یا تنگی عروق میشود که خطر مشکلات مغزی را بالا میبرد.دیابت:
درمان نشده با وجود آسیب به عروق خونی و سرعت دادن به آترواسکلروز، احتمال نارسایی عروق مغزی را افزایش میدهد.کلسترول بالا:
سطوح بالای کلسترول LDL در خون، پلاکهای چربی را در عروق ایجاد کرده و خطر تنگی یا انسداد عروق مغزی را تشدید میکند.سیگار کشیدن و مصرف الکل:
این دو گزینه به دیواره عروق آسیب میزنند و با گذشت زمان باعث انسداد عروق مغزی میشوند.علائم نرسیدن خون به مغز و سکته مغزی
نشانه های گرفتگی عروق مغزی ممکن است به طور ناگهانی یا به تدریج برای فرد رخ دهد، شناخت زودهنگام علائم این بیماری نقش کلیدی در پیشگیری و درمان به موقع دارد.- سردرد: اولین نشانهای است که با وجود کاهش جریان خون به نواحی مغز، به وجود میآید.
- کاهش ناگهانی بینایی: در یک یا هر دو چشم، تاری دید یا دوبینی ممکن است به دلیل کاهش خونرسانی به بخشهای مسئول بینایی در مغز اتفاق افتد.
- بیحسی در بدن: مخصوصا یک سمت بدن، نشانهای از تنگی عروق مغزی میباشد، این مورد زنگ خطری برای سکته نیز است.
- اشکال در تکلم: مغز مسئول تمامی قسمتهای بدن میباشد و اگر خون به این عضو از بدن کمتر از حد تعیین شده برسد، فرد مشکلاتی در صحبت کردن نیز خواهد داشت.
- ناتوانی در حفظ تعادل: عدم هماهنگی در حرکات یا دشواری در راه رفتن میتواند از نشانههای اختلال در خونرسانی به نواحی حرکتی مغز باشد، که گاهی با سرگیجه همراه است.
- آخرین علائمی که در هنگام گرفتگی عروق مغزی در فرد به وجود میآید، تهوع، استفراغ ناگهانی یا تشنج میباشد.
اولین اقدام حیاتی در زمان کاهش خونرسانی به مغز یا سکته مغذی
سکته مغزی یکی از مهمترین و شایعترین بیماریهای مغزی است که ناگهان رخ میدهد و میتواند منجر به ناتوانی دائمی یا حتی مرگ شود، اقدام سریع و درست در ساعتهای اولیه پس از بروز علائم، که به آن «زمان طلایی» میگویند، نقش حیاتی در کاهش عوارض و بهبود شرایط بیمار دارد. سکته مغزی یا حوادث مغزی – عروقی، به توقف یا کاهش خونرسانی به بخشی از مغز گفته میشود که در نتیجه آن، سلولهای مغزی دچار آسیب جدی میشوند. این اتفاق اغلب به صورت ناگهانی رخ میدهد و معمولاً علامت هشداردهنده پیش از آن ظاهر نمیشود. با این حال، بیماران مبتلا به دیابت، فشار خون بالا و چربی خون بیشتر در معرض خطر این بیماری قرار دارند و باید مراقبتهای ویژهای داشته باشند. اهمیت تشخیص و اقدام فوری در واکنش به این علائم از زمان طلایی درمان سکته مغزی میباشد که میتواند جان بیمار را نجات دهد و عوارض را به حداقل برساند. اهمیت زمان طلایی در سکته مغزی بسیار بالا است، در سه ساعت نخست پس از بروز علائم، بیمار باید سریعاً به مراکز درمانی منتقل شود تا با تزریق داروهای مخصوص لختهشکن، آسیبهای مغزی به حداقل برسد. اورژانس پزشکی نقش کلیدی در این مرحله دارد و تماس فوری با شماره ۱۱۵ اولین و مهمترین اقدام همراهان بیمار است.انواع سکته مغذی
سکته مغزی به دو نوع اصلی تقسیم میشود؛ نوع اول ایسکمیک است که در آن رگهای مغز به دلیل تشکیل لخته خون یا سایر علل مسدود شده و جریان خون به بخشهایی از مغز کاهش یا قطع میشود. نوع دوم، هموراژیک میباشد که در آن بر اثر پارگی یکی از عروق مغزی اتفاق میافتد که ممکن است ناشی از فشار خون بالا یا عوامل دیگر باشد. خونریزی داخلی رخ داده و باعث آسیب و افزایش فشار روی بافت مغز میشود. علائم شایع سکته مغزی شامل افتادگی یک طرف صورت، ناتوانی در بلند کردن یکی از بازوها، لکنت زبان یا مشکل در گفتار، کاهش ناگهانی بینایی یا دوبینی، ضعف ناگهانی در عضلات و از دست دادن تعادل است. هرگونه بروز ناگهانی این علائم باید جدی گرفته و با تماس سریع با اورژانس اقدامات لازم انجام شود.چه کسانی بیشتر در معرض سکته مغزی قرار میگیرند؟
این افراد بیشتر از مردم عادی در معرض سکته مغزی قرار میگیرند؛ چرا که زمینههای این بیماری را در خود پرورش دادهاند. البته به سادگی میتوان دریافت که با تغییر سبک زندگی و یا بررسی مداوم فشار خون میتوان احتمال وقوع این عارضه را تا حد امکان کاهش داد. در همین راستا دلایل اصلی وقوع سکته مغزی را نیز میتوان دریافت.
دلایل آن میتواند وجود هر نوع عارضه قلبی باشد که منجر به اختلال در سیستم گردش خون شود. همچنین بیماری فشار خون بالا نیز احتمال بروز سکته مغزی هموراژیک را افرایش خواهد داد. دخانیات، الکل، غذاهای ناسالم، عدم تحرک منظم، استرس بالا و بسیاری دلایل دیگر نیز میتواند پاسخی به این پرسش باشد که چرا سکته مغزی رخ میدهد.
راهکارهایی برای پیشگیری نرسیدن خون به مغز
ورزش منظم:
موثرترین عاملی است که می تواند باعث بهبود و افزایش خونرسانی به مغز شود. حتی نیازی نیست که یک ورزش سنگین و حرفهای باشد. نیم ساعت پیادهروی هم میتواند به شما کمک کند تا اکسیژن و خونرسانی به مغز را بهبود ببخشید. یوگا نیز یک گزینه راحت میباشد، مخصوصاً که بعضی از حرکتهای یوگا به شدت در خونرسانی به مغز موثر میباشند.سرما:
شاید یک روش موثر و ناشناخته برای خونرسانی به مغز قرار گرفتن در معرض سرما باشد. برای مثال چند دقیقه دستان خود را در آب یخ بگذارید یا یک دقیقه پایان حمام را از آب سرد استفاده کنید تا خونرسانی به مغز بهتری برای شما ایجاد کند. اینها همه روشهایی هستند که تحقیقات گسترده تاثیر آنها را به اثبات رسانده است.موسیقی:
حتماً شما هم حس کردهاید که با گوش دادن به موسیقی هوش، شادی و خلاقیت شما بیشتر میشود. به نظر میرسد موسیقی با افزایش خونرسانی به مغز مسبب اینها میشود و ذهن شما را فعالتر میکند. البته که افزایش خونرسانی به مغز هم از نظر علمی ثابت شده است.نوروفیدبک:
روشی برای کاهش استرس میباشد. کاهش استرس به صورت غیر مستقیم باعث افزایش خونرسانی به مغز میشود. نوروفیدبک در واقع به شخص کنترل عملکرد غیر ارادی بدن مثل ضربان قلب را به وسیله امواج مغزی آموزش میدهد. حتی انواعی از نوروفیدبک صرفاً برای افزایش خونرسانی میباشد که به آن HEG گفته میشود.مدیتیشن:
یک روش اثبات شده برای افزایش خونرسانی به مغز به خصوص در جهت بهتر شدن حافظه میباشد. نفس کشیدن عمیق از طریق بینی باعث افزایش ضربان قلب میشود. نفس کشیدن با دیافراگم، اکسیژن را به سمت ریهها، حفرههای سینوس و دهان منتقل میکند و به همین دلیل اکسیژن بیشتری وارد خون میشود.نور خورشید:
قرار گرفتن در معرض نور مصنوعی یا خورشید میتواند باعث افزایش خونرسانی به مغز و تنظیم آن شود. نور درمانی حتی باعث افزایش خونرسانی به مغز و رشد نوزادان نارس نیز میشود.شکلات:
کاکائو یک بهبود دهنده جریان خون و مغز انسان نیز عاشق شکلات است. به همین دلیل خوردن شکلات، مخصوصاً شکلات تلخ حداقل ۷۰ درصد باعث بهبود عملکرد شناختی و هوشیاری میشود.سایر راهکار های افزایش خونرسانی به مغز
یادگیری زبان جدید، جویدن آدامس، طب سوزنی، لیزر درمانی، ترک سیگار، امگا ۳، حرکات کششیغذاهای خون رسان به مغز
- زردچوبه، زنجبیل، سیر، رزماری و علاوه بر اینکه غذاها را خوش طعم میکنند می توانند باعث افزایش خونرسانی مغز میشوند.
- چغندر و بلوبری نیز از جمله عواملی هستند که به جریان خون در مغز کمک میکنند.
- ماهیها به خصوص ماهیهای چرب مثل سالمون به دلیل وجود امگا ۳ زیاد جریان خون در مغز را افزایش میدهد. اسیدهای چرب امگا ۳، چربیها باکیفیتی برای مغز هستند. امگا ۳ در بدن انسان تولید نمیشود و باید آن را از طریق مواد غذایی و مکملها به دست بیاورید. امگا ۳ کافی برای حمایت از مغز و سیستم عصبی ضروری میباشد.
کلام آخر
سکته مغزی عارضهای ناگهانی میباشد و علائم زمینهای چندانی ندارد. این عارضه در افراد میانسال و کهنسال بیشتر رخ میدهد؛ اما بروز آن در هر سن و سالی محتمل است. به همین دلیل آگاهی عمومی درباره دلایل وقوع آن و تغییر سبک زندگی و عادات روزمره میتواند تا حدود زیادی مانع از این رخداد ناگوار شود. توجه: این مقاله صرفاً برای افزایش آگاهیعموم تهیه شده و به هیچ عنوان جایگزین نظر، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نیست. برای تشخیص دقیق به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید. همچنین می توانید برای آگاهی از سلامت عمومی و آموزش در این زمینه به مجله سلامت ما مراجعه نمایید.منابع:
- https://headacheclinic.ir
- https://drrezajabari.com/blog/increase-blood-supply-to-the-brain/
- https://tabibnc.com/
- https://doctoreto.com/blog/silent-stroke-symptoms/
